ვენეციის კომისიის ჩართულობა კონსტიტუციათა შექმნისა და შეცვლის პროცესში

   

ვენეციის კომისია მნიშვნელოვან როლს ასრულებს კონსტიტუციების შექმნისა და შეცვლის პროცესში.

იგი მოქმედებს როგორც ევროპის საბჭოს სათათბირო ორგანო საკონსტიტუციო საკითხებში და ქვეყნებს ეხმარება, რომ მათი უზენაესი კანონები შეესაბამებოდეს დემოკრატიის, ადამიანის უფლებებისა და კანონის უზენაესობის ევროპულ სტანდარტებს.

კომისიის ჩართულობის ძირითადი მექანიზმები და დანიშნულება რამდენიმე საკვანძო ასპექტად იყოფა:

1. სამართლებრივი ექსპერტიზა და დასკვნები

კომისია არ წერს კონსტიტუციებს, თუმცა დეტალურად შეისწავლის წევრი ქვეყნების მიერ მომზადებულ პროექტებს.

·        ნორმების ანალიზი: აფასებს, რამდენად დაბალანსებულია ხელისუფლების შტოებს შორის უფლებამოსილებები, რამდენად დაცულია სასამართლოს დამოუკიდებლობა და ადამიანის ფუნდამენტური უფლებები.

·        რეკომენდაციები: გასცემს კონკრეტულ რეკომენდაციებს ტექსტში არსებული ხარვეზების გამოსასწორებლად. მიუხედავად იმისა, რომ ეს დასკვნები იურიდიულად სავალდებულო არ არის (არასავალდებულო სამართლებრივი რჩევა), მათ უდიდესი პოლიტიკური და საერთაშორისო წონა აქვთ.

 

2. ჩართულობის ფორმატები

კონსტიტუციურ რეფორმებში კომისიის მონაწილეობა ძირითადად სამი გზით ხდება:

·        ოფიციალური მიმართვა: სახელმწიფოს ხელისუფლება (პარლამენტი, მთავრობა ან პრეზიდენტი) თავად უგზავნის პროექტს კომისიას შეფასებისთვის.

·        საერთაშორისო მოთხოვნა: ევროპის საბჭოს საპარლამენტო ასამბლეას ან მინისტრთა კომიტეტს შეუძლია სთხოვოს კომისიას კონკრეტული ქვეყნის რეფორმის შეფასება.

·        სამუშაო ვიზიტები: დასკვნის მომზადებამდე კომისიის ექსპერტები სტუმრობენ ქვეყანას, სადაც ხვდებიან როგორც მმართველ გუნდს, ისე ოპოზიციას, სამოქალაქო სექტორსა და იურისტებს, რათა სრული სურათი დაინახონ.

 

3. "კონსტიტუციური კულტურის" და სტაბილურობის დაცვა

კომისია ხშირად უსვამს ხაზს, რომ კონსტიტუცია ფართო საზოგადოებრივი კონსენსუსის შედეგი უნდა იყოს და არა მხოლოდ ერთი მმართველი პარტიის ინტერესების ამსახველი დოკუმენტი.

იგი ეწინააღმდეგება კონსტიტუციის ნაჩქარევ და ხშირ ცვლილებებს, რომლებიც პოლიტიკურ კონიუნქტურაზეა მორგებული.

ვენეციის კომისიის ჩართულობის პრაქტიკა: ტრადიციული vs. დაჩქარებული რეჟიმი

კრიტერიუმი	სტანდარტული ჩართულობა (რეკომენდებული)	დაჩქარებული/სასწრაფო რეჟიმი (Urgent Opinion)
დროის ჩარჩო	რამდენიმე თვე, დეტალური განხილვა პლენარულ სხდომაზე.	რამდენიმე კვირა, როდესაც ქვეყანაში კანონი დაჩქარებულად მიიღება.
კონსულტაციები	ფართო შეხვედრები ყველა დაინტერესებულ მხარესთან ქვეყნის შიგნით.	მინიმალური ან შეზღუდული დროის სიმცირის გამო.
მიზანი	კონსტიტუციური სისტემის გრძელვადიანი გაუმჯობესება.	კრიზისული საკანონმდებლო ცვლილებების სწრაფი სამართლებრივი შეფასება.

 

საერთაშორისო პრაქტიკაში ვენეციის კომისიის დასკვნები დემოკრატიული პროგრესის ინდიკატორად ითვლება.

მაგალითად, საქართველოს 2010 და 2017 წლების საკონსტიტუციო რეფორმების დროს, კომისიის ჩართულობამ და მისმა რეკომენდაციებმა (მაგ. პროპორციულ საარჩევნო სისტემაზე გადასვლასთან დაკავშირებით) მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა ქვეყნის უზენაესი კანონის საბოლოო რედაქციაზე.