3. შედარებითი კონსტიტუციონალიზმის მნიშვნელობა და მისი წყაროები

 

შედარებითი კონსტიტუციონალიზმი არის სამართლებრივი და პოლიტიკური დისციპლინა, რომელიც შეისწავლის მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყნის კონსტიტუციებს, მათ სტრუქტურას, ფუნქციონირებას და ძირითად პრინციპებს შედარებით ჭრილში.

შედარებითი კონსტიტუციონალიზმიs მიზანია არა მხოლოდ კონსტიტუციების  ტექსტების შედარება, არამედ იმის გაგება, თუ როგორ მუშაობს კონსტიტუციური ნორმები პრაქტიკაში სხვადასხვა პოლიტიკურ, კულტურულ და სოციალურ კონტექსტში.

ქვემოთ მოცემულია შედარებითი კონსტიტუციონალიზმის მნიშვნელობისა და მისი ძირითადი წყაროების დეტალური მიმოხილვა.

---

1. შედარებითი კონსტიტუციონალიზმის მნიშვნელობა

შედარებით კონსტიტუციონალიზმს უდიდესი თეორიული და პრაქტიკული ღირებულება აქვს:

·        კონსტიტუციური დიზაინი და რეფორმები: როდესაც ქვეყანა ახალ კონსტიტუციას ადგენს ან ძველში ცვლილებები შეაქვს, შედარებითი ანალიზი გვიჩვენებს, თუ რომელი მოდელები აღმოჩნდა წარმატებული ან წარუმატებელი სხვა ქვეყნებში (მაგ. საპრეზიდენტო, საპარლამენტო თუ ნახევრად საპრეზიდენტო მოდელები).

·        კანონმდებლობის დახვეწა: ის ეხმარება კანონმდებლებს, დაინახონ, როგორ დაარეგულირეს სხვა სახელმწიფოებმა მსგავსი სამართლებრივი თუ სოციალური პრობლემები.

·        სასამართლო ინტერპრეტაცია: საკონსტიტუციო სასამართლოები ხშირად მიმართავენ სხვა ქვეყნების (ან საერთაშორისო სასამართლოების) პრეცედენტებს რთული სამართლებრივი საკითხების გადაჭრისას, განსაკუთრებით ადამიანის უფლებების სფეროში.

·        დემოკრატიზაციის ხელშეწყობა:შედარებით კონსტიტუციონალიზმი ეხმარება გარდამავალი დემოკრატიის ქვეყნებს, აითვისონ ავტორიტარიზმთან ბრძოლის და ხელისუფლების დანაწილების ეფექტური მექანიზმები.

·        გლობალიზაცია და სამართლებრივი დაახლოება: შედარებით კონსტიტუციონალიზმი ხელს უწყობს საერთო სამართლებრივი სტანდარტების (მაგ. სამართლებრივი სახელმწიფოს პრინციპი, ადამიანის უფლებები) დამკვიდრებას მსოფლიო მასშტაბით.

---

2. შედარებითი კონსტიტუციონალიზმის წყაროები

შედარებითი კონსტიტუციონალიზმის წყაროები შეიძლება დაიყოს რამდენიმე ძირითად კატეგორიად, რომლებიც მკვლევრებს, იურისტებსა და მოსამართლეებს მასალას აწვდიან ანალიზისთვის.

ა)ეროვნული წყაროები

·        მოქმედი და ისტორიული კონსტიტუციები: სხვადასხვა ქვეყნის ძირითადი კანონების ტექსტები (მაგ. აშშ-ის 1787 წლის კონსტიტუცია, გერმანიის ძირითადი კანონი, საფრანგეთის მეხუთე რესპუბლიკის კონსტიტუცია).

·        საკონსტიტუციო/უზენაესი სასამართლოების გადაწყვეტილებები: სასამართლო პრეცედენტები, რომლებიც განმარტავენ კონსტიტუციის შინაარსს (მაგ. აშშ-ის უზენაესი სასამართლოს, გერმანიის ფედერალური საკონსტიტუციო სასამართლოს ან სამხრეთ აფრიკის საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილებები).

·        ორგანული და საკონსტიტუციო კანონები: კანონები, რომლებიც აკონკრეტებენ კონსტიტუციურ პრინციპებს (მაგ. საარჩევნო კოდექსები, კანონები სასამართლო სისტემის შესახებ).

·        კონსტიტუციური ადათები და პრაქტიკა: დაუწერელი წესები და ტრადიციები, რომლებიც მყარად არის დამკვიდრებული პოლიტიკურ სისტემაში (განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია დიდი ბრიტანეთის მსგავსი დაუწერელი კონსტიტუციის მქონე ქვეყნებისთვის).

 

ბ) საერთაშორისო და რეგიონული წყაროები

·        საერთაშორისო ხელშეკრულებები და დეკლარაციები: დოკუმენტები, რომლებიც აყალიბებენ ადამიანის უფლებათა საყოველთაო სტანდარტებს (მაგ. გაეროს ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაცია, სამოქალაქო და პოლიტიკურ უფლებათა საერთაშორისო პაქტი).

·        რეგიონული კონვენციები და სასამართლოები: მაგალითად, ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენცია (ECHR) და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს (სტრასბურგის სასამართლო) პრეცედენტული სამართალი, რომელიც უდიდეს გავლენას ახდენს ევროპული ქვეყნების საკონსტიტუციო წესრიგზე.

·        საერთაშორისო სათათბირო ორგანოების რეკომენდაციები: მაგალითად, ვენეციის კომისიის (ევროპის საბჭოს ორგანო სამართლის მეშვეობით დემოკრატიის მხარდასაჭერად) დასკვნები და რეკომენდაციები, რომლებიც წარმოადგენს საკონსტიტუციო სამართლის "ოქროს სტანდარტს".

 

გ) დოქტრინალური და ანალიტიკური წყაროები

·        სამართლებრივი დოქტრინა (მეცნიერული შრომები): წამყვანი კონსტიტუციონალისტების მონოგრაფიები, სტატიები და სახელმძღვანელოები, რომლებიც აანალიზებენ და აჯამებენ სხვადასხვა ქვეყნის გამოცდილებას.

·        გლობალური მონაცემთა ბაზები: ისეთი პროექტები, როგორიცაა Comparative Constitutions Project (კონსტიტუციების შედარებითი პროექტი), რომელიც ციფრულ ფორმატში ინახავს და სისტემატიზაციას უკეთებს მსოფლიოს თითქმის ყველა ქვეყნის კონსტიტუციას.