2.მოზარდი და სისხლის სამართალი

 

საქართველოში მოზარდთა (არასრულწლოვანთა) სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობა რეგულირდება სპეციალური კანონმდებლობით, კერძოდ, არასრულწლოვანთა მართლმსაჯულების კოდექსით.

ეს კოდექსი ორიენტირებულია არა მოზარდის დასჯაზე, არამედ მოზარდის რეაბილიტაციაზე, რესოციალიზაციასა და ახალი დანაშაულის პრევენციაზე.

ქვემოთ მოცემულია მთავარი სამართლებრივი ასპექტები, რომლებიც განსაზღვრავს მოზარდისა და სისხლის სამართლის ურთიერთმიმართებას:

1. პასუხისმგებლობის ასაკი

·        14 წელი არის სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის მინიმალური ასაკი საქართველოში.

·        14 წლამდე ასაკის ბავშვი ითვლება დელიქტუუნაროდ — მას არ შეიძლება დაეკისროს სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობა. ასეთ დროს გამოიყენება ზრუნვისა და რეაბილიტაციის სხვადასხვა სოციალური მექანიზმები.

 

2. არასრულწლოვანთა მართლმსაჯულების პრინციპები

 

ა) „ბავშვის საუკეთესო ინტერესები“:  [ნახე ზემოტ ნახსენებ კოდექსში რას ნიშნავს ეს ტერმინი]

 

ნებისმიერი სამართლებრივი პროცედურის დროს ეს პრინციპი არის უპირატესი.

 

ბ)სპეციალიზაცია

 

 არასრულწლოვანთა საქმეებს განიხილავენ მხოლოდ სპეციალიზებული გამომძიებლები, პროკურორები, მოსამართლეები და ადვოკატები, რომლებსაც გავლილი აქვთ შესაბამისი მომზადება ბავშვთა ფსიქოლოგიასა და უფლებებში.

 

გ)პატიმრობა, როგორც უკიდურესი ზომა:

 

არასრულწლოვნის დაკავება ან მისთვის პატიმრობის შეფარდება გამოიყენება მხოლოდ მაშინ, როდესაც სხვა ალტერნატიული საშუალება არ არსებობს.

 

 

3. განრიდება (ალტერნატიული მექანიზმი)

თუ მოზარდმა ჩაიდინა ნაკლებად მძიმე ან მძიმე დანაშაული პირველად, პროკურორს უფლება აქვს, სისხლისსამართლებრივი დევნის სანაცვლოდ გამოიყენოს განრიდების პროგრამა.

·        მოზარდს უფორმდება ხელშეკრულება, რომლის ფარგლებშიც მას შეიძლება დაეკისროს:

o   დაზარალებულისთვის ბოდიშის მოხდა;

o   მიყენებული ზიანის ანაზღაურება;

o   საზოგადოებრივად სასარგებლო შრომა;

o   ქცევის კორექციის სავალდებულო პროგრამებში მონაწილეობა.

·        პირობების წარმატებით შესრულების შემთხვევაში, მოზარდი თავისუფლდება სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობისგან და მას არ უფიქსირდება ნასამართლობა.

 

 

4. სასჯელის თავისებურებები

თუ საქმე მაინც მივიდა სასამართლო განხილვამდე და მოზარდი დამნაშავედ ცნეს, სასჯელის ზომები მკაცრად შეზღუდულია:

ა)ვადების განახევრება:

 

არასრულწლოვანს არ შეიძლება დაენიშნოს კანონით გათვალისწინებული მაქსიმალური სასჯელი. როგორც წესი, სასჯელის ვადები მნიშვნელოვნად მცირდება ზრდასრულებთან შედარებით.

 

ბ)უვადო თავისუფლების აღკვეთის აკრძალვა:

 

არასრულწლოვანს არასოდეს ენიშნება უვადო პატიმრობა.

 

 

გ)სასჯელის ალტერნატივები:

 

სასამართლო პრიორიტეტს ანიჭებს არასაპატიმრო სასჯელებს (მაგ. შინაპატიმრობა, პირობითი მსჯავრი).

 

 

5. საპროცესო გარანტიები

საგამოძიებო მოქმედებების დროს (დაკითხვა, გამოკითხვა) მოზარდს იცავს კანონი:

ა)მშობლის/კანონიერი წარმომადგენლის დასწრება: არასრულწლოვნის დაკითხვა, როგორც წესი, ხდება მისი მშობლის ან ფსიქოლოგის თანდასწრებით.

ბ)სავალდებულო ადვოკატი: მოზარდს სახელმწიფო ნებისმიერ შემთხვევაში უზრუნველყოფს ადვოკატით, მიუხედავად მისი გადახდისუნარიანობისა.

გ)კონფიდენციალურობა: არასრულწლოვანთა სასამართლო პროცესები დახურულია, ხოლო მათი ვინაობის, ფოტოს ან პირადი მონაცემების გასაჯაროება მკაცრად აკრძალულია.

 

 

  იხ. ამ თემაზე  წიგნის  “სამართლის ქალაქი’’ გვ. 69 -181  კაზუსები