2.საკონსტიტუციო სამართლის ადგილი კონტინენტური ევროპისა და ანგლოამერიკული სამართლის ოჯახებში

 

კონტინენტური ევროპისა და ანგლოამერიკული სამართლის ოჯახებში საკონსტიტუციო სამართალს განსხვავებული ადგილი უკავია, რაც ძირითადად განპირობებულია:

  ა)კონსტიტუციის გაგებით,

 ბ)სამართლის წყაროებითა და

გ) საკონსტიტუციო კონტროლის ორგანიზებით.

---

1. კონტინენტური ევროპის სამართლის ოჯახი (Civil Law)

·        კონსტიტუციის როლი: კონსტიტუცია არის უმაღლესი იურიდიული ძალის მქონე დაწერილი ნორმატიული აქტი (კოდიფიცირებული დოკუმენტი). მას აქვს უზენაესობა მთელ სამართლებრივ სისტემაზე.

 

·        საკონსტიტუციო კონტროლის მოდელი: ეყრდნობა ე.წ. ევროპულ (ავსტრიულ/კელზენურ) მოდელს.

 

·        სპეციალიზებული ორგანო: კონსტიტუციის დაცვას და კონტროლს ახორციელებს არა ჩვეულებრივი სასამართლოები, არამედ სპეციალიზებული საკონსტიტუციო სასამართლო ან საკონსტიტუციო საბჭო (როგორც გერმანიაში, ავსტრიაში ან საქართველოში).

 

·        კონტროლის ხასიათი: შეიძლება იყოს როგორც აბსტრაქტული (ნორმის შემოწმება საქმის გარეშე), ისე კონკრეტული, წინასწარი ან შემდგომი.

 საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას აქვს ნორმატიული ხასიათი და არაკონსტიტუციურად ცნობილი აქტი უქმდება.

---

2. ანგლოამერიკული სამართლის ოჯახი (Common Law)

·        კონსტიტუციის როლი: აშშ-ში კონსტიტუცია არის უძველესი დაწერილი წერილობითი დოკუმენტი, ხოლო ინგლისში (დიდ ბრიტანეთში) კონსტიტუცია არის არაერთგვაროვანი, არაკოდიფიცირებული (შედგება აქტების, კონვენციებისა და პრეცედენტებისგან).

 

·        საკონსტიტუციო კონტროლის მოდელი: ეყრდნობა ე.წ. ამერიკულ (დეცენტრალიზებულ/საერთო იურისდიქციის) მოდელს.

 

·        სპეციალიზებული ორგანოს არარსებობა: ცალკე საკონსტიტუციო სასამართლო არ არსებობს. ნებისმიერ საერთო იურისდიქციის სასამართლოს (ქვედა ინსტანციიდან უზენაეს სასამართლომდე) აქვს უფლება შეამოწმოს კანონის კონსტიტუციურობა კონკრეტული დავის გადაწყვეტისას.

 

·        კონტროლის ხასიათი: კონტროლი ყოველთვის კონკრეტულია (კაზუისტური) — სასამართლო აფასებს კონსტიტუციასთან კანონის შესაბამისობას მხოლოდ მაშინ, როდესაც ეს საჭიროა კონკრეტული საქმის (სასამართლო დავის) გადასაწყვეტად.

პრეცედენტული სამართლის პრინციპიდან გამომდინარე, უზენაესი სასამართლოს (მაგ. აშშ-ის უზენაესი სასამართლოს) გადაწყვეტილებები კონსტიტუციურ საკითხებზე სავალდებულოა ყველა სხვა სასამართლოსთვის.

---

შემაჯამებელი განსხვავებები

კრიტერიუმი	კონტინენტური ევროპული ოჯახი	ანგლოამერიკული ოჯახი
საკონსტიტუციო ორგანო	სპეციალიზებული საკონსტიტუციო სასამართლო	საერთო იურისდიქციის და უზენაესი სასამართლოები
კონტროლის ტიპი	აბსტრაქტული და კონკრეტული	მხოლოდ კონკრეტული (კაზუისტური)
მიდგომა სამართლისადმი	დედუქციური (კანონიდან კონკრეტულამდე)	ინდუქციური / პრეცედენტული (კონკრეტულიდან ზოგადისკენ)