"პიროვნების'' შესწავლის მეთოდები

 

სარჩევი:

პიროვნების შესწავლის მეთოდები. 1

„თვითანგარიშის ‘’ ტესტები. 1

„პროექციული ‘’ ტესტები. 2

 

 

პიროვნების შესწავლის მეთოდები

 

·        პიროვნების შესწავლა დიდ მეთოდიკურ სიძნელეებთან არის დაკავშირებული, უპირველეს ყოვლისა იმიტომ, რომ პიროვნება მთლიანობაა. რომელიც არ დაიყვანება კომპონენტების, თვისებების ჯამზე.

·        მაგრამ პრაქტიკული საჭიროების გამო მივმართავთ როგორც პიროენების ზოგად შეფასებას, ისე პიროვნების ცალკეული თვისებების გაზომვას.

·        ამისთვის გამოიყენება „პიროვნების ტესტები“.

ხ

·        პიროვნების ტესტები   იყოფა ა)“ თვითანგარიშისა“ და ბ)“პროექციულ“ ტესტებად.

ხ

„თვითანგარიშის ‘’ ტესტები

 

·        „თვითანგარიშის ტესტებს“ მიეკუთვნება სხვადასსვა სახის კითხვარები.

·        ცდისპირებს სთავაზობენ წერილობით უპასუხონ შეკითხვებს, რომლებიც ეხება მათი ა)ხასიათის, ბ)ღირებულებების, გ)განწყობების, დ)გრძნობების, ე)ინტერესებისა და ვ)უნარების თავისებურებებს.

ხ

·        ტერმინი „თვითანგარიში“ იმ მნიშვნელობით გამოიყენება, რომ თვითონ სუბიექტი, სხვადასხვა პასუხის გაცემის ან განსხეავებული მსჯელობებიდან ერთ-ერთის ამორჩევის გზით, პირადად გვაწვდის ინფორმაციას საკუთარ თაეზე.

·        ცდისპირებს ზოგჯერ სთხოვენ, გადმოსცენ ინფორმაცია იმაზე, თუ „როგორ არიან ამჟამად“ ან „როგორ იყენენ წარსულში“,

·        ზოგიერთ მეთოდიკაში სთავაზობენ „შეაფასონ საკუთარი ქცევა და ცხოვრების წესი“ ან „თავიანთი პიროვნული  ნიშანთვისებები’’.

·        ყველა შემთხვევაში იგულისხმება, რომ ისინი შეეცდებიან, იყვნენ გულწრფელნი და ობიექტურნი.

ამის შესამოწმებლად ბევრ ტესტს ახლავს სიცრუის სკალა. იგი მოიცავს გარკვეულ კითხვებს, რომლებზეც ცდისპირის გულწრფელობის შემთხვევაში ერთმნიშვნელოვანი პასუსები უნდა მივიღოთ.

ხ

·        „თვითანგარიშის’’ ტიპის  ტესტებში პასუხები როგორც წესი  „განსაზღვრულია“ (მაგ, „კი“, „არა“, „ყოველთვის“, „სწორია“, „არასწორია“..).

ხ

·        „თვითანგარიშის ტესტები“ განსხვავდებიან „მათ მიერ გაზომილი პიროვნული მახასიათებლების რაოდენობით“.

·        „ერთი“  პიროვნული თვისების შეფასებისთეის გამიზნული ტესტები ერთგანზომილებიანად ითვლება.

·        ერთგანზომილებიანი ტესტები  აფიქსირებენ „სტაბილურ ინდივიდუალურ განსხეავებებს“ , რომლებიც პიროვნების ცალკეული თვისებების გამოხატულების ხარისხში აღინიშნება.

ხ

·        არსებობს თვითანგარიშის ისეთი ტესტებიც, რომლებიც ზომავენ პიროვნების რამდენიმე მახასიათებელს.

·        მრავალგანზომილებიანი ტესტების უპირატესობა ისაა, რომ ისინი პიროვნების შესახებ უფრო სრულ წარმოდგენას გვიქმნიან.

·        მრავალგანზომილებიანი  პიროვნული ტესტის ყველაზე გავრცელებული ნიმუშია 567-კითხვიანი „მინესოტას მრავალფაქტორიანი პიროენული ტესტი“ (MMPI].

X

„პროექციული ‘’ ტესტები

 

·         „პროექციულ’’ ტესტებში   ცდისპირებს სთავაზობენ სურათებს, ამოცანებს ან სიტუაციებს, რომლებიც თავისთავში მოიცავენ განუსაზღვრელობას ან ორაზროვნებას და სთხოვენ რაიმე ისტორიის მოყოლას, იმის ახსნას, თუ რა არის იქ გამოსახული, ან სიტუაციიდან გამოსავლის პოვნას.

·        იგულისსმება. რომ ამ შემთსვეევაში ცდისპირი ავლენს სავუთარ სიღრმისეულ მახასიათებლებს: მოტივებს, მისწრაფებებს, განწყობებს, მოლოდინებს, ემოციებს და ა.შ.

·        „პროექციული მეთოდების“ თავისებურება მდგომარეობს მრავალფეროვან,თითქმის შეუზღუდავ პასუხთა შესაძლებლობაში.

·        ივარაუდება, რომ „სატესტო მასალა“ ასრულებს ეკრანის როლს, რომელზეც ხდება სუბიექტის „პიროვნული მახასიათებლების“ პროეცირება, ასახვა.

·         ცდისპირმა არაფერი იცის ამის შესახებ.

·        მან მხოლოდ ის იცის, რომ არ არსებობს „სწორი“ და „არასწორი“ პასუხები და შეუძლია უპასუსოს ისე, როგორც მოესურვება.

·        უნღა აღინიშნოს, რომ პასუხების ინტერპრეტაცია სპეციალისტისაგან მაღალ თეორიულ და პრაქტიკულ მომზადებას მოითხოვს.

ხ

·        „პროექციულ’’  ტესტებიღდან ყველაზე პოპულარულია რორშარხის „მელნის ლაქების მეთოდი“ და „თემატური აპერცეფციის ტესტი“ (TAT).

ხ

·        „თემატური აპერცეფციის ტესტი“ (TAT).შედგება 30 სურათისაგან, რომლებზეც გამოსახულია სოციალური ცსოვრების სსეადასხვა სცენები.

·        ცDისპირს ევალება, თითოეულის საფუმველზე შექმნას მოთხრობა, რომელშიც ახსნილი იქნება, „თუ რამ გამოიწვია“ მოცემული შემთხვევა, „რა ხდება ამჟამად“, „რას გრძსობენ პერსონაჟები“ და „რით დამთავრდება ყოველიეე“.

·        იგულისხმება, რომ „სოციალური სიტუაციების“ ინტერპრეტაციისას ადამიანი ამჟღავნებს „საკუთარ პიროვნებას“.

·        ცდისპირის მიერ შექმნილი ყოველი ისტორია ბადებს გარკვეულ ვარაუდს, რომელიც მოწმდება და ზუსტდება შემდგომი ისტორიების ანალიზის[ინტერპრეტაციის] პროცესში.

·        საბოლოო მიზანია მივიღოთ პიროვნების ძირითადი არაცნობიერი მისწრაფებებისა და კონფლიქტების სურათი.

·        „თემატური აპერცეფციის ტესტის“ (TAT)  ავტორია გამოჩენილი ამერიკელი „პიროვნების ფსიქოლოგი“ ჰენრი მიურეი.

ხ

·         რაც შეეხება რორშარხის ტესტს.

·         იგი შედგება 10 ბარათისაგან.

·        თითოეულ ბარათზე მოცემულია ერთი სიმეტრიული ლაქის გამოსახულება.

·        ეს ლაქები შვეიცარელმა ფსიქიატრმა ჰერმან რორშარხმა მიიღო ფურცელზე მელნის დაწვეთებით და მისი შუაზე გადაკეცვის გზით.

·        ხუთ ბარათზე შავ-თეთრი ლაქაა, ხუთზე – ფერადი.

·        ცდისპირი ათვალიერებს ბარათს და აღწერს, თუ რას ხედავს მასზე, რას აგონებს ლაქა ან რას წააგავს იგი.

·        შემდეგ ხდება პასუხების ჩანაწერების ანალიზი.

·         ამავე დროს ექსპერიმენტატორი აკვირდება ცდისპირის ქცევის ნიუანსებს;

·        განსაკუთრებული ყურადღება ექცევა იმას, თუ რა დრო ესაჭიროება მას თითოეულ ბარათზე პასუსის გაცემად.

·        რორშარხის ტესტის ინტერპრეტაციისას მსედველობაში მიიღება რამდენიმე ფაქტორი:

 

I) ლოკალიზაცია, რომელიც გამოხატავს იმას, თუ ლაქის რა ნაწილია გამოყეჩებული პასუხში (მაგ, მთელი ლაქა, დიდი თუ პატარა დეტალები);

2) პასუსის განმსაზღვრელი პარამეტრები (ფორმა, ფერები, ჩრდილები);

3) შინაარსი (ადამიანის ფიგურები, ადამიანის ფიგურის ნაწილები, ცხოველები, მცენარეები, სხვადსხვა ობიექტები, სისხლი და ა.შ.)

4)ყურადღება ექცევა, აგრეთვე, თუ რამდენად ორიგინალურია პასუხები.

 

·        ტესტის შედეგების ინტერპრეტაციისას მონაცემთა მთელი ერთობლიობა გამოიყენება, რაც იმდენად დიდ გამოცდილებას მოითხოვს, რომ მის დაუფლებას წლები ესაჭიროება.

·        ამასთან, არსებობს გარკვეული ტიპური მახასიათებლები, რომელთა ინტერპრეტაცია მეტ-ნაკლებად სტანდარტიზებულია.

·        მაგალითად, „მთელი ლაქის გამოყენება“  ცდისპირის  ინტეგრალურ, კონცეპტუალურ აზროვნებაზე მიუთითებს,

·        ხოლო „დეტალებისადმი უპირატესობის მინიჭება“ – რიგიდობაზე;

·        „ფერებით მიღებულ შთაბეჭდილებებზე დამყარებული პასუხები“ ემოციონალობისა და იმპულსურობის მანიშნებელია და ა.შ

ხ

·        რორშარხის ტესტი, ისევე როგორც „პროექციული“ ტესტების დიდი ნაწილი, შედარებით ცუდად არის სტანდარტიზებული, ხოლო მისი ინტერპრეტაცია საკმაოდ სუბიექტურია.