„ზრდასრულობა“ [ასაკი 18-დან-60-65 წლამდე]

 

„ზრდასრულობა“ მოიცავს 2 სტადიას:

       ა) „ახალგაზრდობა“ – 18-19-დან 40 წლამდე;

       ბ) „მოწიფულობა“ – 40-დან 60-65 წლამდე.

 

ხ

 

·        ადამიანის ფიზიკური და მოტორული „შესაძლებლობები“ თავის  მაქსიმუქს 25-30 წლის ასაკში აღწეეს.

·         30 წლის შემდეგ კი ფიზიკური “შესაძლებლობები’’  ნელა და თანდათან ქვეითდება, მაგრამ 50 წლის ასაკამდე ეს პროცესი არაა მკვეთრი.

ხ

·        40 წლამდე  „ფიზიკური შესაძლებლობები“ კვლავ მაღალ დონეზეა.

·        მართალია, სიმპტომები ჯერ არაა შესამჩნევი, მაგრამ განვითარებას იწყებს  ა)შინაგანი ორგანოების, ბ)ძვალ-კუნთოვანი სისტემის, გ)სტრესთან დაკავშირებული და დ)გენეტიკური დაავადებები.

 

ხ

·         ვითარება იცვლება „შუახნის“ პერიოდში 40-დღან 60-65 წლამდე.

·        ზოგისთვის 40 წლის შემდეგ დგება როგორც ბიოლოგიური, ისე ფსიქოლოგიური კრიზისების ხანა.

·         ჭაღარა, წონის მომატება, მენოპაუზა ან ისეთი მოვლენები, როგორიცაა „განქორწინება“ ან „სამუშაოს დაკარგვა“, შეიძლება გახდეს „პიროვნული კრიზისის“ მიზეზი

ხ

·        ადამიანთა უმრავლესობისთვის „ზრდასრულობის ‘’ შუა ხანი (ე.წ. „მოწიფულობა“ -40-დან 60-65 წლამდე.) შეიძლება იყოს ცხოერების, პროფესიული კარიერის ან შემოქმედებითი უნარების აღმავლობის პერიოდი.

·        მაგრამ  ამ ეტაპზე    სულ უფრო ხშირად ჩნდება შეკითხვები, ა)თუ როგორ შეინარჩუნონ ახლო ურთიერთობები   ნათესავებთან და მეგობრებთან ბ)მომაგალი თაობისთვის გამოცდილებისა და ცოდნის გადაცემის აუცილებლობის შესახებ,   გ)ზოგჯერ ჩნდება შიშიც დაკარგულ შესაძლებლობთან დაკავშირებით.

ადამიანები კრიტიკულად აფასებენ თავიანთ ცხოერებას.

ერთნი კმაყოფილი არიან თავისი თავით და მიაჩნიათ, რომ შეძლეს თავის შესაძლებლობათა რეალიზება.

სხეებისთვის კი განვლილი წლების ანალიზი შესაძლოა მტკივნეული პროცესი იყოს.

·        კარლ იუნგი, რომელმაც დაიწყო „შუასნის კრიზისის“ შესწავლა, მას „ქარიშხლისა და შეტევის ხანას“ უწოდებდა.

·        შუახნის ასაკში უმნიშვნელოდ ქვეითდება  ა)მხედველობა, ბ)სმენა, გ)გემოს, დ)სუნისა და ე)ტკივილის შეგრძნებები.

·        მატულობს  „რეაქციის დრო“ და „დაღლის სისწრაფე“.

ხ

·        48-51 წლის ქალებისათვის ყეელაზე რთული მორფო-ფიზიოლოგიური ცვლილებაა „მენოპაუზა“ – ანუ „მენსტრუაციის შეწყვეტა“.

·        ზოგ შემთსვევებში ფიზიოლოგიურ ცვლილებებს (ოფლიანობა, თავის ტკივილი და სხეა) დაერთვის ცვლილებები ემოციურ სფეროშიც[ ქალი შეიძლება დათრგუნულად გრძნობდეს თავს რეპროდუქციული ფუნქციის შეწყვეტის გამო. უშვილო ქალს შეიძლება გაუჩნდეს განცდა სინანულისა, დანაკარგისა, ანდა დაეწყოს დეპრესია.]

ხ

·         შუახნის მამაკაცებთანაც ხდება ფიზიოლოგიური ცვლილებები, ზოგჯერ საკმაოდ სერიოზულიც, როგორიცაა  ა)იმპოტენცია, ბ)ხშირი შარდვა, გ) წყლულოვანი დაავადებები და სხვა.

ხშირად ამას თან სდევს ცვლილებები შუახნის მამაკაცების  ემოციურ სფეროში.

მაგალითად, „დაურწმუნებლობისა“ და „დათრგუნულობის“ განცდა, „დაღლა“, „გაღიზიანებადობა“.

ხ

·         გრძელდება თუ არა კოგნიტური განვითარება „ზრდასრულობის ხანაში“?

·        XX ს-ის 40-იან წლებამდე ჩატარებული კვლევების მიხედვით 15-25 წლის ახალგაზრდები ინტელექტუალურ ტესტებში უკეთეს შედეგებს აჩვენებდნენ, ვიდრე უფრო დიღი ასაკის ადამიანები.

·        შემდგომში, „ერთი და იგივე ადამიანის ხანგრძლივი შესწავლის“, [ანუ ლონგიტუდური მეთოდოლოგიით შესრულებულმა] კვლევებმა აჩეენა, რომ 50 წლის ადამიანები, არც თუ იშვიათად, უფრო მაღალ შედეგებს აღწევენ, ვიდრე 20 წლის ასაკში.

·        მაშ, რა ხდება – ასაკობრივი ცვლილებები ეხება „ინტელექტს“ თუ „ადამიანის კომპეტენციას’’?

·         ზოგი მეცნიერის აზრით, საუბარი შეიძლება არა  „ინტელექტის განვითარებაზე“, არამედ  იმაზე, „მოქნილად იყენებს თუ არა ამ ასაკის ადამიანი უკვე განვითარებულ კოგნიტურ უნარებს“.

ხ

 

a.      „ბავშვობის, მოზარდობისა და ჭაბუკობის“ ხანაში ადამიანი თანდათან იძენს სამყაროს შემეცნების სულ უფრო რთულ სტრუქტურებს, რაც „ფორმალური ოპერაციების“ დაუფლებით სრულდება. ამას „შეძენის პერიოდი“ ეწოდება.

b.      ამას მოსდევს „მიღწევების პერიოდი“, როდესაც ხდება „აზროვნების“, „პრობლემების გადაწყვეტისა“ და „გადაწყვეტილების მიღების’’ უნარების ცხოერებაში გამოყენება „პროფესიული კარიერისა“ ღა „ცხოერების სტილის“ არჩევისას – „ზრდასრული ადამიანი“ იღებს გადაწყვეტილებებს, რომლებიც ეხება „მის პირად ცხოვრებას“ და არა „აბსტრაქტულ პრობლემებს“.

c.      შემდგომი ეტაპია „სოციალურ მოვალეობათა პერიოდი“.   „შუახნის ადამიანი“ თავის „ კოგნიტურ უნარებს“ იყენებს უკვე „სხვა ადამიანების’’ პრობლემების გადასაწყვეტად – ოჯახში, სამსახურში, საბოგადღოებაში.

d.     ბოლოს, „ხანდაზმულობაში“ გადასაწყვეტი პრობლემების ხასიათი იცვლება – ხდება მთელი განვლილი ცხოვრების გააზრება და შეფასება.

 

·        როგორც ჩანს, კოგნიტური განვითარების არსი  „ინტელექტის მოქნილად გამოყენება“ ცხოერების სხვადასსვა პერიოდში, რაც უაღრესად მნიშენელოვანია.

·        მოწიფულობის ასაკში[40-65 წლები] , ახალგაზრდობის ასაკთან[20-40 წლები]  შედარებით, ძლიერდება „აზროვნების დიალექტიკურობა“, რაც „გამოცდილების დაგროვებას“ და „ინტუიციის განვითარებას’’ ემყარება.

·        „ახალგაზრდის აზროენება“ ფორმალური ლოგიკური გამართულობის მსრივ შეიძლება უნაკლო იყოს, მაგრამ მას ‘აკლია მოქნილობა“, „ახასიათებს მაქსიმალიზმი“.

·        „ფორმალური ლოგიკური აზროვნება’’[ახალგაზრდის აზროვნება]  ხშირად უმწეოა რთულ, არასაკმარისად მკაფიო, მრავალგანზომილებიან ვითარებაში.

·        ამიტომ ახალგაზრღა ვერ იქნება კარგი მმართველი ან კარგი აღმზრდელი.

ხ

·         ზრდასრული ადამიანის განვითარება სამი დამოუკიდებელი სისტემის ერთიანობაში ხდება. ესაა პიროვნება, ოჯასი, სამსახური.

ხ

·        ოჯახური ცხოვრება რამდენიმე პერიოდს მოიცავს.

·        პირეელია „მშობლების სახლის დატოვება“ ქორწინების შემღეგ (ან მანამდე).

·        მეორე მნიშვნელოვანი მოვლენაა „ქორწინება, სხვა პიროვნებასთან“ და ‘’ ახალ ნათესავებთან ურთიერთობის ფორმირება’’ .

·        მესამე ტიპური მოვლენაა „პირველი ბაეშვის დაბადება“.

 

·        „ ოჯახურ ციკლში“ შეიძლება იყოს სხვა მნიშვნელოვანი მოელენებიც:  ა)“პირველი ბავშვის სკოლაში წასვლა’’ ბ),“ბოლო ბავშვის დაბადება“ და მისი წასვლა ოჯახიდან, გ) „მეუღლის სიკვდილი“.

·        იმ ოჯახებში, სადაც რამდენიმე თაობის წარმომადგენელია, შეიძლება იყოს რამდენიმე ასეთი ციკლის ურთიერთქმედება.

ხ

·        უაღრესად მნიშენელოვანია პირველი ბავშვის დაბადება, როდესაც მეუღლეები ხდებიან მშობლები.

·        მშობლად ქცევა სერიოზულ ცვლილებებს იწვევს მათ „პირად ცხოერებაში“.

·        კვლევების თანახმად, „გარკვეული კორექტივების გაკეთება“ პირად ცხოვრებაში  ორივე მშობელს უკვე ბავშვის მუცლად ყოფნის დროს უწევთ.

·        ბავშვის გაჩენის შემდეგ ორივე განიცდის სიამაყისა და გაზრდილი პასუხისმგებლობის გრძნობას.

·        მათ უწეეთ იმ დროის შემცირება, რომელსაც ერთმანეთს ან სხვა პირად ინტერესებს უთმობდნენ.

·        „საერთო საზრუნავის“ მიუხედავად, დედები ღა მამები განსხვავებულად რეაგირებენ პირველი ბავშვის გაჩენაზე.

·        ქალები, როგორც წესი, პრიორიტეტს ანიჭებენ ოჯახურ და მშობლის როლებს.

·        კაცები კი  ხშირად, უფრო მეტს მუშაობენ, რომ უკეთ „უზრუნველყონ“ ოჯახი.

·        ზოგჯერ წყვილებს უჩნდებათ „კომუნიკაციური“ და „სექსუალური ხასიათის“ პრობლემები, ხშირია „კონფლიქტები“.

·        მიუხედავად ამისა, პირველი ბაეშვის გაჩენა არის არა კრიზისი, არამედ ოჯასის განვითარების ახალ საფეხურზე გადასვლა.

 

·        მშობლის როლთან შეგუებისას დედისთვის გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს „სოციალურ მხარდაჭერას“, განსაკუთრებით ქმრის მსრიდან.

 

·        ასევე მნიშვნელოვანია „ინდივიდის[მშობლის]  თვითშეფასება“, „ბავშვის თავისებურებები“, „მშობელთა ასაკი“ და სხვა.

 

·        ამ სირთულეებთან გამკლავება განსაკუთრებით „მარტოხელა მშობლებისთვის“ არის რთული. ისინი განიცდიან მარტოობას, ხშირად არიან დათრგუნული, უჭირთ მეგობრების წრის შენარჩუნება და ემოციური მსარდაჭერის მიღება.

ხ

·        „შუახნის ადამიანის“ დამოკიდებულებას შვილებთან ეკარგება იერარქიულობა და იგი მათთან „თანასწორი“ ხდება, თუმცა არა უცბად და არა უმტკივნეულოდ.

·        მშობელსა და შვილს შორის „ავტორიტარული ურთიერთობის“ არსებობისას „თანასწორობის“ ჩამოყალიბებას შესაძლოა, წლები დასჭირდეს.

ხ

·        მნიშვნელოვანია „შუახნის ადამიანთა“ დამოკიდებულება მშობლებისადმი.

·        სანამ მშობლები ჯანმრთელად არიან და შეუძლიათ დამოუკიდებლად ცხოვრება, ურთიერთობა არის „თანასწორი“.

·        მაგრამ მშობლის  „ჯანმრთელობის გაუარესებისას“  ურთიერთობის ხასიათი, ჩვეულებრივ იცვლება, რაც აისახება „ურთიერთობა რეგულარულობაზე“, „ფინანსურ და სოციალურ დახმარებაზე“ და აშ.

·        მნიშენელოვანია, რომ ბებიები და ბაბუები, ხშირად, იმ დროს იღებენ ბავშვებზე[შვილიშვილებზე]  ზრუნვის პასუხისმგებლობას, როცა მათი მშობლები[მათი შვილები]  მუშაობენ.

ხ

·        სამწუხაროდ, იმატა განქორწინების რაოდენობამ „შუახნის ასაკში’’

·        „ შუახნის ასაკში“ ამ მოვლენის გადატანა განსაკუთრებით ძნელია: ა) ხდება ცხოვრების ჩვეული რიტმის რღვევა, ბ) საცხოვრებელი ან სამუშაო ადგილის ცვლა.

·        ადამიანი ხდება დამოუკიდებელი, ზოგჯერ სულ მარტოც რჩება.

·        უმეტესობა განქორწინებას აღიქვამს როგორც მარცხს, ხშირად ჩნდება დამცირებისა და უსუსურობის განცდა.

·        განქორწინების შესახებ   გადაწყვეტილების მიღება მუდამ სტრესია, რომელსაც შეიძლება მოჰყვეს სევდისა  და დანაშაულის განცდა.

·        ცხოვრების ახალ სტილზე გადასვლას ზოგი[ზრდასრული [ახალგაზრდა ან შუახნის]  ადამიანი] ადეილად ახერხებს, ზოგი – ძნელად.

·        უმეტესობა 2-3 წელში თავს ართმევს პრობლემებს.

·        განქორწინებული შუახნის მამაკაცები 3-ჯერ უფრო ხშირად ქორწინდებიან ხელმეორედ, ვიდრე შუახნის   განქორწინებული ქალები.

·        განქორწინების შემდეგ „კრიზისული პერიოდის“ გადატანას ხელს უწყობს აქტიური ცსოვრება და მაღალი სოციალურ-ეკონომიური სტატუსი.

ხ

·        ადამიანის განვითარებისთვის არანაკლებ მნიშენელოეანია მისი პროფესიული საქმიანობა, რომელიც იწყება პროფესიის არჩევით ,გრძელდება არჩეულ  სფეროში საქმიანობით და სრულდება პენსიაზე გასვლით.

·        შეიძლება გამოიყოს პროფესიული განეითარების ხუთი ეტაპი:

 

1. ზრდის ეტაპი (დაბადებიდან 14 წლამდე). ამ პერიოდში ბავშვები მოსისჯავენ თავის შესაძლებლობებს, როლებით თამაშის დროს, სხვადასხვა მეცადინეობებზე თუ კლასგარეშე აქტივობაში ,ისინი აცნობიერებენ, რა მოსწონთ, რა გამოსდით კარგად; ჩნდება ინტერესები, რომლებმაც შესაძლოა გავლენა მოახდინონ „პროფესიული კარიერის“ არჩევანზე.

 2. ძიების ეტაპი (15-24 წწ). ახალგაზრდები ცდილობენ, განსაზღვრონ თავიანთი ინტერესები, უნარები, შესაძლებლობები, შეარჩიონ პროფესია და დაეუფლონ მას.

3. კარიერის განმტკიცების ეტაპი (25-44 წწ), როდესაც ინდივიდები ცდილობენ მყარი მდგომარეობის დაკავებას არჩეულ პროფესიულ სფეროში.

4. მიღწეულის შენარჩუნების ეტაპი (45-64 წწ).

5. დაცემის ეტაპი (65 წლის შემდეგ). „ფიზიკური“ და „კოგნიტური“ უნარები სუსტდება, რაც იწვევს „შრომითი საქმიანობის ხასიათის’’  „შეცვლას“ და საბოლოოდ მის „შეწყვეტას“.