3. საკორპორაციო სამართალი ფართო და ვიწრო გაგებით.“კაპიტალური’’ ტიპის საზოგადოება და “ამხანაგური[პერსონალური]’’ ტიპის საზოგადოება

 

  

სარჩევი:

ა)“ორგანიზაციული წარმონაქმნები’’ და მათი სოციალურ-ეკონომიკურ-სამართლებრივი მნიშვნელობა. 1

ბ)“მეწარმე სუბიექტთა’’ ტიპოლოგიური ბუნება. 2

გ)“ამხანაგური[პერსონალური]’’ ტიპის საზოგადოება. 2

სოლიდარული პასუხისმგებლობის საზოგადოება[სპს] 3

„კომანდატური საზოგადოება’’[კს] 3

დ)“კაპიტალური’’ ტიპის  საზოგადოება. 4

შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოება[შპს] 4

„სააქციო საზოგადოება’’ [სს] 5

 

 

ა)“ორგანიზაციული წარმონაქმნები’’ და მათი სოციალურ-ეკონომიკურ-სამართლებრივი მნიშვნელობა

 

·        „საკორპორაციო სამართალი’’   -   ბრუნვაში ჩართული „იურიდიული ფორმების’’ „[შიდა]ორგანიზაციული სამართალია’’

·        „ეკონომიკური’’ და „არაეკონომიკური’’ საქმიანობის განხორციელება შესაძლებელია,როგორც ა)„ფიზიკური პირის ’’ ,ისე ბ) „იურიდილი პირის’’ სტატუსის მქონე და,ასევე  გ)„იურიდიული პირის სტატუსის არმქონე’’ გაერთიანებების- მიერ

 

ცალკეა გამოსაყოფი საჯარო ფუნქციის განმახორციელებელი დ)„საჯარო სამართლის იურიდიული პირი’’[სსიპ],რომელიც აგრეთვე ორგანიზებულად მოწყობილი ფორმაა „სხვადასხვა საქმიანობის’’ წარმართვისა და „დამოუკიდებლად’’ გამოდის  სამოქალაქო ბრუნვაში.

ხ

·        „საკორპორაცია სამართალი’’ [ „ფართო გაგებით’’] -მოიაზრებს „ბრუნვაში მონაწილეობაუნარიან’’  „ნებისმიერ სოციალურ წარმონაქმნს’’,რომელიც ა)“ორგანიზებულად მოწყობილ სახეს ატარებს’’ და ბ) „თვითორგანიზების’’ და/ან „კანონისმიერი რეგულირების’’  საფუძველზე ოპერირებს „ბაზარზე’’.

 ხ

·        საბაკალავრო პროგრამით გათვალისწინებული“საკორპორაციო სამართალი’’,როგორც „სასწავლო-მეთოდოლოგიური დისციპლინა,შეისწავლის სწორედ ამ „ორგანიზაციულ-სამარტლებრივი ფორმების’’ მოწყობის სამართალს.ე.ი. „საკორპორაციო სამართალს’’-„ვიწრო გაგებით’’

 

 

ბ)“მეწარმე სუბიექტთა’’ ტიპოლოგიური ბუნება

 

·        „სამეწარმეო ეკონომიკური საქმიანობის’’ განხორციელება   “numerus clasus’’ პრინციპიდან გამომდინარე,“სახელმწიფოს მიერ დადგენილი’’ ერთი რომელიმე კონკრეტული „ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმის’’ მეშვეობით უნდა მოხდეს[!][იხ. კანონი „მეწარმეთა შესახებ’’ მუხ. მე-2 ნაწ. მე-3]

 

მუხლი 2. მეწარმის ცნება

3. სამეწარმეო საქმიანობა შეიძლება განხორციელდეს ინდივიდუალური მეწარმის ან სამეწარმეო საზოგადოების ფორმით.  „სოლიდარული პასუხისმგებლობის საზოგადოება’’, „კომანდიტური საზოგადოება’’, „შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოება’’, „სააქციო საზოგადოება’’, „კოოპერატივი’’ - სამეწარმეო საზოგადოებაა.

 

 

·        სახელმწიუფოს „საზრუნავს’’ წარმოადგენს,რომ მე-2 მუხლის მე-3 ნაწილში ჩამოთვლილი თითოეული“ბიზნესის წარმოების ფორმა’’ საკანონმდებლო დონეზე გარკვეული თვითმყოფადი ნიშნით აღჭურვოს

·        ამით „სამეწარმეო საქმიანობის’’ მსურველ „დამფუძნებელ-პარტნიორებს’’ მეტი წარმოდგენა ექნებათ მათ მიერ შერჩეული ბიზნესის,მისი ფორმისა და შინაარსის თაობაზე და უკეთ გაერკვევიან,თუ რომელი „იურიდიული ფორმაა’’ მათთვის ყველაზე ხელსაყრელი.

·        კონტინენტური ევროპის „საკორპორაციო სამართალი’’ „მეწარმე სუბიექტთა’’ „ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმის’’ დაყოფას ახდენს 2 ტიპის საზოგადოებებად : 1)“ამხანაგურ[პერსონალურ] საზოგადოებებად’’ და 2)“კაპიტალურ საზოგადოებებად’’

 

            გ)“ამხანაგური[პერსონალური]’’ ტიპის საზოგადოება

 

·        „საკორპორაციო სამართლის’’ კურსის შესწავლა „ამხანაგური[პერსონალური] საზოგადოების’’ სამართლით იყება

·        მასში ორი „ძირითადი’’ ფორმა მოიაზრება:

1)     სოლიდარული პასუხისმგებლობის საზოგადოება[სპს]

2)     კომანდიტური საზოგადოება [კს]

ხ

სოლიდარული პასუხისმგებლობის საზოგადოება[სპს]

 

·        სპს , ისტორიულად , „სავაჭრო გაერთიანების’’ „პირველი’’  „იურიდიული ფორმაა’’

·        სპს  მასში გაერტიანებული“ფიზიკური პირების’’ „უნარებსა’’ და მათი „კაპიტალის’’გამოყენებაზე იყო დაფუძნებული

·        სპს-ს რენტაბელობა[ანუ ხარჯების გამართლება,მომგებიანობა] სპს-ს წევრთა „პერსონალურ ღვაწლზე’’ იყო დამოკიდებული

·        სპს-სთვის დამახასიათებელია“პერსონალური პარტნიორული სტრუქტურა’’

ეს იმას მისნავს,რომ :

a.     „საზოგადოებაში’’[სპს-ში] „მცირე რაოდენობის’’ პარტნიორი მონაწილეობს

b.     მათ შორის „ახლო’’ პიროვნული კავშირები არსებობს

c.     ისინი ერთობლივად უძღვებიან საწარმოს საქმიანობას  და იღებენ საზოგადოების პოლიტიკასთან დაკავშირებულ გადაწყვეტილებებს

d.     მათი პასუხისმგებლობა მე-3 პირთა წინაშე „საზოგადოების ვალდებულებებისტვის’’ სპს-ში მათი „შენატანებით’’ „შეზღუდული არ არ არის’’

·        სპს-ში „კანონისმიერი კაპიტალის’’ [„საწესდებო კაპიტალის’’] არსებობა და შენარჩუნება აუცილებელი არ არის[ეს ,რასაკვირველია,არ ნიშნავს იმას,რომ ბიზნესის დაწყებას ფინანსურ-მატერიალური რესურსები არ ესაჭიროება.რა თქმა უნდა,სპს-ს „პარტიორებმა’’ უნდა იზრუნონ „ქონებრივი სიკეთეების’’[რესურსების] მოძიებაზე,რაც მათი ბიზნესის ეკონომიკური წარმართვის საფუძველს შექმნის] შესაბამისად, სპს-ს წარმოშობაში  საწყის “კაპიტალს’’ ძირითადად „ეკონომიკური’’ და ნაკლებად „სამართლებრივი’’ დატვირთვა აქვს

·        „საკორპორაციო სამართალი’’ იცნობს სპს-ს „ირიდიულ ფორმას’’ .მას  სპეციფიკური „ეკონომიკური’’ და „პოლიტიკურ-სამართლებრივი’’ დატვირთვა აქვს.

 

          „კომანდატური საზოგადოება’’[კს]

·        კს ჰიბრიდული „იურიდიული ბუნებისაა’’

·        კს,დასავლეთევროპულ ქვეყნებში სპს-ის ნაირსახეობად განიხილება.

·        თუკი დავუკვირდებით კს-ის მომწესრიგებელ „ნორმა-დებულებებს’’ ადვილად დავინახავთ,რომ მის მის მიმართ „სუბსიდიურად’’[დამხმარედ] გამოიყენება სპს-ის მუხლებიც.

·        „მეწრმეთა შესახებ’’ კანონის  კს-ისთვის განკუტვნილი „განსაკუთრებული ნაწილით’’ რეგლამენტირებული ნორმები ეხება მხოლოდ  “კომანდიტებთან’’ და „საწარმოს მართვასთან/ხელმძღვანელობასთან’’ დაკავშირებულ საკითხებს.

·        ამ იურიდიულ ფორმაში,ერთი მხრივ,გამოსაყოფია“პერსონალურად პასუხისმგებელი პატნიორი’’,რომელიც ისევე აგებს პასუხს“კრედიტორთა ‘’ წინაშე „კს-ს ვალდებულებისათვის’’,როგორც სპს-ში ხდება

·        ხოლო,მე-2 მხრივ,სახეზეა „შეზღუდული პასუხისმგებლობის მქონე პარტნიორი’’,რომელიც მე-3 პირთა[კრედიტორთა] წინაშე პასუხს აგებს მხოლოდ მის მიერ განხორციელებული „შესატანის’’[ „საგარანტიო თანხის’’]  ,ფარგლებში.

·        სწორედ ამიტომ აღინიშნა,კს-ის ერთგვარი „ჰიბრიდული ბუნების’’ შესახებ,რადაგან იგი ატარებს როგორც „ამხანაგური’’[ინდივიდუალური პასუხისმგებლობა] ,ისე „კაპიტალური’’ საზოგადოებისთვის დამახასიათებელი პასუხისმგებლობის ნიშნებს.

·        კს-ს „ორგანიზაციულ-სამართლებრივ ფორმასაც’’ უკლებლივ ყველა ქვეყნის სამართალი იცნობს.

·        დღევანდელ დღეს კს   სპს-სთან შედარებით უფრო მეტად გავრცელებული ფორმაა მსოფლიოს განვითარებული ეკონომიკის მქონე ქვეყნებში,რაც სამწუხაროდ,არ ითქმის საქართველოზე.

ხ

·        ყურადღება: სპს და კს ,როგორც წესი,“მცირე’’ და „საშუალო’’ ბიზნსის წარმოების ფორმას წარმოადგენს

·         ორივე მათგანი „იურიდიული პირის’’  სტატუსის მქონე „სამოქალაქო სამართლის’’ სუბიექტია [იხ. „მეწარმეთა შესახებ’’ კანონის მე-2 მუხლის მე-4 პუნქტი]

 

მუხლი 2. მეწარმის ცნება

4. „სამეწარმეო საზოგადოება’’ არის იურიდიული პირი.

 

ხ

დ)“კაპიტალური’’ ტიპის  საზოგადოება

 

·        „კაპიტალური’’ ტიპის საზოგადოება  რამდენიმე „იურიდიულ ფორმას’’ აერთიანებს. კერძოდ, შპს -ს და სს-ს

 

 

შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოება[შპს]

 

·        შპს ყველაზე გავრცელებული „ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმაა’’

·        შპს საქართველოში დიდი მოწონებით სარგებლობს

·        ქვეყნის“კორპორაციული ეკონომიკის’’ უდიდესი ხვედრითი წილი სწორედ შპს-ებზე მოდის.

·        შპს-ს დაფუძნება „ამხანაგური’’ ტიპის საზოგადოებისგან განსხვავებით,შესაძლებელია -„ერთი პირის’’ მიერაც.

·        შპს-ს „პარტნიორი’’ სარგებლობს „შეზღუდული პასუხისმგებლობის ‘’ პრივილეგიით,რაც იმაში გამოიხატება,რომ მისი მხრიდან საზოგადოების წინაშე ნაკისრი „შესატანის განხორციელების-ვალდებულების’’ სრულყოფილად და ჯეროვნად შესრულების შემთხვევაში,მისი[ამ პარტნიორის]  ინდივიდუალური პირადი პასუხისმგებლობა „მთელი მისი ქონებით’’ შპს-ს  კრედიტორის წინაშე -გამოირიცხება.

·        შეიძლება ითქვას ,რომ „შეზღუდული პასუხისმგებლობა’’   მეტ ინტერესს აღძრავს  შპს-ს „ფორმის’’ მიმართ ინვესტორში[რომელიც მისი კაპიტალის დაბანდებას ლამობს ბიზნესში] და მეტ შესაძლებლობას აძლევს შპს-ს „პარტნიორს’’ „ხმის უფლების’’ სიძლიერე სწორედ „საზოგადოებაში დაბანდებული ინვესტიციის მოცულობაზე’’ გახადოს დამოკიდებული.

·        სწორედ ამიტომ,შპს-ში „კაპიტალით  მონაწილეობა’’ „ეკონომიკურადაც’’ და „სამართლებრივადაც’’   წინა პლანზეა წამოწეული.

·        მართალია ,შპს-ს არ მოეთხოვება „მინიმალური კანონისმიერი განთავსებული კაპიტალის’’[ანუ „საწესდებო კაპიტალის’’] არსებობა,განსხვავებით  „სააქციო საზოგადოებისგან’’[სს-ისგან[  ,თუმცა“დამფუძნებელ-პარტნიორთა’’ შეთანხმება „წილების’’ და „კაპიტალში მატი[ფინანსურ-მატერიალური] მონაწილეობის დათქმის შესახებ’’, აუცილებლად უნდა იყოს სახეზე[!]

ხ

·        შპს,როგორც წესი,“ეკონომიკის’’ ნებისმიერი სეგმენტის მიზნებისთვის გამოიყენება ,როგორც „მცირე’’ ,ისე „დიდი’’ ბიზნესების მიერ .

·        თუმცა ძირითადად  შპს-ები „საშუალო’’ ბიზნესებში ოპერირებენ

ხ

·        შპს „კაპიტალის ბაზარზე’’ „წვდომაუნარიანი სუბიექტია’’.,რაც აახლოებს მას სს-სთან,თუმცა ბევრ ასპექტში,რაც შემდეგში დეტალურად წარმოჩინდება,განასხვადება  მისგან

 

               „სააქციო საზოგადოება’’ [სს]

 

·         „სააქციო საზოგადოება’’ [სს]-„დიდი ბიზნესების’’  „ორგანიზაციულ-სამართლებრივ ფორმად’’ მიიჩნევა.

·        სს „კაპიტალის შემაკავშირებელი’’ ფუნქციის მატარებელი სუბიექტია

·        დიდია სს-ს ეკონომიკური მნიშვნელობა’’ ეკონომიკის  „ინდუსტრიულ’’[ანუ მრეწველობის],საბანკო და სადაზღვევო სფეროებში.

ხ

·        „სს-ს პარტნიორი’’,ანუ „აქციონერი’’,“შპს-ს პარტნიორის ‘’ მსგავსად სარგებლობს“შეზღუდული პასუხისმგებლობის’’ პრივილეგიით ,ანუ „სს-ს აქციონერს’’  „სს-ს კრედიტორების წინაშე’’ არ ეკისრება ‘პერსონალური პასუხისმგებლობა’’[„მთელი თავისი ქონებით’’]

ხ

·         სს-ში „სავალდებულოა’’  კანონით გათვალისწინებული „მინიმალური განთავსებული კაპიტალის’’არსებობა,რაც ადრე „საწესდებო კაპიტალის’’ სახელწოდებიტ იყო ცნობილი ქართულ „საკორპორაციო სამართალში’’

ხ

·        სს-ში შეიძლება გამოიყენებოდეს „კორპორაციული მართვის’’ ანუ „საწარმოს კონტროლის’’  -„სხვადასხვა სახის სისტემა’’,რაც  სს-ს „აქციონერთა’’ „არჩევანის თავისუფლების’’ პრინციპზეა დაფუძნებული

ხ

·        „შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოება’’ [შპს] და „სააქციო საზოგადოება’’ [სს]  განეკუთვნებიან „იურიდიული პირის’’ სტატუსის მქონე „ორგანიზაციულ წარმონაქმნებს’’[იხ. „მეწარმეთა შესახებ’’ კანონის მე-2 მუხლის მე-4 პუნქტი]

 

მუხლი 2. მეწარმის ცნება

4. „სამეწარმეო საზოგადოება’’ არის იურიდიული პირი.