1. სარჩელი „სამართლებრივი ურთიერთობის’’ არსებობა-არარსებობის დადგენის შესახებ [ანუ. „ზოგადი სახის აღიარებითი სარჩელი’’] [სასკ-ის 25-ე მუხლი]

 

 

2.1 “სამართლებრივი ურთიერთობის არსებობა-არარსეობის დადგენის შესახებ’’ სარჩელის „დავის საგანი’’

 

·       ეს ე.წ. „ზოგადი სახის აღიარებითი სარჩელი’’ შეიძლება აღიძრას „სამართლებრივი ურთიერთობის’’  არსებობის შესახებ[„პოზიტიური აღიარებითი სარჩელი’’]  ან არარსებობის  შესახებ [„ნეგატიური აღიარებიტი სარჩელი’’]

·       შესაბამისად,“დავის საგანია’’ მოსრჩელეს მიერ სადავოდ ქცეული ან „სამართლებრივი ურთიერთობის არსებობა’’ ან „ სამართლებრივი ურთიერთობის არარსებობა’’

ხ

 

2.2  “სამართლებრივი ურთიერთობის არსებობა-არარსეობის დადგენის შესახებ’ სარჩელის ‘დასაშვებობის’’ პირობები:

 

·       „ზოგადი სახის აღიარებითი სარჩელის’’  “ დასაშვებობის’’ პირობებია:

 

a.      კონკრეტული „სამართლებრივი ურთიერთობა’’ უკვე უნდა არსებობდეს

b.     მოსარჩელეს არ უნდა შეეძლოს აღძრას  სასკ-ის  22-24 მუხლებით გათვალისწინებული რომელიმე სარჩელი

c.      მოსარჩელეს „დავის საგნის’’ მიმართ[იხ.2.1] უნდა გააჩნდეს „კანონიერი ინტერესი’’

 

მიმოვიხილოთ „დასაშვებობის’’ ეს პირობები ცალ-ცალკე:

 

ა) სარჩელის “დასაშვებობის’’ პირობა 1-  „უკვე არსებული კონკრეტული სამართლებრივი ურთიერთობა’’

 

·       „უკვე არსებულ კონკრეტულ სამართლებრივ ურთიერთობაში’’ მოიაზრება:

 

 ა) საჯარო სამართლის კონკრეტული ნორმიდან ,ან

 ბ) ზოგადად საჯარო სამართლიდან ან

გ)კონსტიტუციური ნორმიდან[ადამიანის უფლებები და თავისუფლებები]

 

გამომდინარე „კონკრეტული შინაარსის სამართლებრივი  ურთიერთობა’’ ,როგორც „კონკრეტულ პირთა შორის’’ ,ისე „კონკრეტულ პირსა და კონკრეტულ დავის საგანს შორის’’ .

ხ

·       შესაბამისად,“უკვე არსებული კონკრეტული  სამარტლებრივი ურთიერთობა’’ თავის მხრივ მოიცავს შემდეგ სამ ელემენტს:

1.    „კონკრეტულ საქმის  გარემოებას’’

2.    „საჯარო სამართლებრივ ურთიერთობას’’

3.     რომელიც არსებობს „პირებს შორის’’ ან „პირსა და დავის საგანს შორის’’

ხხხხხხხხხხხხხხხხხხხხ

ბ) სარჩელის „დასაშვებობის’’ მე-3 პირობის  ელემენტი- „დავის საგანი’’

 

·       ამ სახის , „აღიარებითი სარჩელის’’ „დავის საგანი’’ შეიძლება გახდეს „სამართლებრივი უერთიერთობის’’ რომელიმე ელემენტი- „უფლება’’ ან „ვალდებულება’’[თუ ეს არ წარმოსობს კავშირს სარჩელის სხვა სახეებთან]

·       „დავის საგანი’’ შეიძლება გახდეს ან “ადმინისტრაციულ სამარტლებრივი აქტიდან’’ ან „ადმინისტრაციული ხელშეკრულებიდან’’ გამომდინარე  ა)„უფლებები’’ და „ვალდებულებები’’, ბ)“მოთხოვნები „ვალდებულების შესრულების’’ ან „მოქმედებისგან თავის შეკავების’’ შესახებ’’

·       „სამართლებრივი ნორმები’’,ადმინისტრაციულ ორგანოტა ცალკეული „გადაწყვეტილებები’’ შეიცავენ „უფლებებს’’ და „ვალდებულებებს’’,რომლებიც შესაძლოა „აღიარებითი სარჩელის’’[25-ე მუხლი]   საგანი გახდეს

ხ

გ) სარჩელის დასაშვებობის მე-3 პირობის   ელემენტი- „პირებს შორის’’

 

·       „სამარტლებრივი ურთიერთობის’’ არსებობა-არარსებობის  დადგენის და აღიარების კანონიერი ინტერესი შესაძლოა წარმოშვას არა მხოლოდ „სამართლებრივი ურტიერთობის მონაწილეებს შორის’’,არამედ „სამართლებრივი ურტიერთობის მონაწილეებს  და მე-3 პირებს შორის’’

·       ასეთ შემთხვევაში მე-3 პირები აღძრავენ“აღიარებით სარჩელს’’ მოპასუხის მიმართ[„ძირითადი სამარტლებრივი ურთიერთობის მონაწილის მიმართ’’]

·       მე-3 პირების „აღიარებითი სარჩელი’’ „დაიშვება’’ მხოლოდ მაშინ,როდესაც „აღიარების ინტერესი’’ მიმართლია ურთიერთობის მონაწილეთა მიმართ და მათი „სამართლებრივი ურთიერთობა’’ მე-3 პირის „კანონიერ ინტერესს’’ არღვევს.

·       აქედან გამომდინარეობს მე-3 პირის“სასარჩელო უფლებამოსილება’’ და მისი „აღიარების’’  ინტერესი

ხ

·       ასეთი „აღიარებითი სარჩელი’’ შესაძლებელია აღძრას „ადმინისტრაციულმა ორგანომაც ’’ „კერძო პირის ‘’ წინააღმდეგ

·       მაგ. საქარტველოს საგადასახადო კოდექსი[რომელიც არეგულირებს“საგადასახადო ვალდებულების შესრულებასთან დაკავშირებულ სამართლებრივ ურთიერთობებს] ითვალისწინებს“ცრუმაგიერი პირების’’ დადგენის მიზნიტ სასამარტლოსტვის მიმარტვას.

·       საქარტველოს საგადასახადო კოდექსის 246-ე მუხლით გატვალისწინებულ „ცრუმაგიერი პირების’’ დადგენას სასამარტლო განიხილავს „საშემოსავლო სამსახურის’’ მიერ- „აღიარებითი სარჩელის’’[სასკ-ის 25-ე მუხლის სარჩელის] წარდგენის საფუძველზე

ხ

·       ასევე შესაძლებელია  ამ სახის „აღიარებიტი სარჩელის’’  აღძვრა განსაზღვრული სახის „ადმინისტრაციულ ორგანოებს’’ შორის[მაგ. „სამინისტროს’’ და „თვითმმარტველობას’’ შორის]

·       თვითმმართველობის შემადგენლობაში შემავალ „ადმინისტრაციულ ორგანოებს’’ შორის „აღიარებიტი სარჩელის აღძვრა დაუსვებელია[რადგან“მტავრობის სტრუქტურის,უფლებამოსილების და საქმიანობის წესის’’ შესახებ კანონის თანახმად ,საკითხი წყდება „ურთიერტშეთანხმებით’’ ან  შეუტანხმებლობის შემტხვევასი „მთავრობის’’ მიერ.

ხ

 

 

 

ყურადღება:

 

·       “სამართლებრივი ურთიერთობის არსებობა-არარსეობის დადგენის შესახებ’’’ „აღიარებითი სარჩელი’’ არ არის დასაშვები თუ იგი მიმართულია:

 

a.      „აბსტრაქტული სამართლებრივი საკითხის’’ ან „სამართლებრივი ნორმის შინაარსის’’ მიმართ[მაგ. „დასაშვები არ არის დავა ადმინისტრაციული ორგანოს ზოგადი „უფლებამოსილებების’’ ან“ვალდებულებების’’ ან „სამარტლებრივი ნორმის იურიდიული ძალის’’ აღიარების თაობაზე, მათი მოსარჩელეზე პირდაპირი და კონკრეტული ზემოქმედების გარეშე]

b.     „წმინდა ფატობრივი ინტერესის’’,“სამართლებრივი საკითხის წინასწარ გარკვევის’’,“ფაქტობრივი გარემოების’’ ან „სამართლებრივი ურთიერთობის’’ იმ ნაწილის მიმართ,რომელიც დამოკიდებული არ არის.

 

 

 

2.3       “სამართლებრივი ურთიერთობის არსებობა-არარსეობის დადგენის შესახებ’ „აღიარებითი სარჩელის’’ „სხვა სახის’’ სარჩელებთან ფარგლები

 

·       რადგან ნებისმიერი „საჯარო-სამართლებრივი დავა’’ შეიძლება „აღიარებითი სარჩელით’’ გაირკვეს,სწორედ ამის გამო კანონმდებელმა სასკ-ის 25-ე მუხლის მე-2 ნაწილში დააწესა „დასაშვებობის’’ წინაპირობები „აღიარებითი სარჩელის მიმართ’’

·       „აღიარებითი სარჩელი’’ „დასაშვებია’’ მხოლოდ იმ შემთხვევაშითუ უფლების დაცვის მიზნის მიღწევა შეუძლებელია[ამ შეუძლებელი იყო] სარჩელის „სხვა სახის’’,კერძოდ, სასკ-ის 22-24-ე მუხლების საფუძველზე

·       ეს მოთხოვნა ემსახურება „ადმინისტრაციული პროცესის’’ „ეკონომიურობის’’ მიღწევას

·       ამით თავიდან უნდა ავიცილოთ ვითარება,როდესაც ,პირველ რიგში,დადგინდება“ უფლების’’ არსებობა და შემდგომში დადგება აქტის „გამოცემის ან გაუქმების მოთხოვნა’’.

·       ასევე,“აღიარებითი სარჩელი’’ არ უნდა გახდეს სარჩელის „სხვა სახეების’’ დასაშვებობის წინაპირობებისგან თავის დაღწევის საშუალება.

 

 

2.4 მოსარჩელეს’ „კანონიერი ინტერესი’’

 

 

·        „აღიარებითი სარჩელი’’  “სამართლებრივი ურთიერთობის არსებობა-არარსეობის დადგენის შესახებ’’   შეიძლება აღიძრას თუ მოსარჩელეს აქვს ამის- „კანონიერი ინტერესი’’

ხ

·        ამ სახის „აღიარებითი სარჩელის’’ „დასაშვებობის’’  ერთ-ერთი წინაპირობის-„მოსარჩელეს კანონიერი ინტერესის’’ მიზანია თავიდან იქმას აცილებული ე.წ.“პოპულარული სარჩელი’’,ანუ „სხვისი უფლებების დასაცავად სასამართლოსადმი მიმართვა’’.

 

·        -„მოსარჩელეს კანონიერი ინტერესის’’ მოთხოვნა ასევე ემსახურება მიზანს თავიდან იქნეს აცილებული მოსამართლის მოსარჩელეს ადვოკატის როლში დანახვა.

 

ხ

·        სასამართლოს ვალდებულებაა’’ სარჩელის „დასაშვებობის’’ შემოწმებისას გაარკვიოს  მოსარჩელეს „კანონიერი ინტერესი’’

·        “სამართლებრივი ურთიერთობის არსებობა-არარსეობის დადგენის შესახებ’’ სარჩელის ,ანუ „ზოგადი ხასიათის აღიარებითი სარჩელის’’ „დავის საგანია’’- „უკვე არსებული კონკრეტული სამართლებრივი ურთიერთობა’’

·        ამდენად,“სამართლებრივი ურთიერთობის აღიარების’’ „კანონიერი ინტერესი ‘’მხოლოდ იმ შემტხვევაშია აშკარა,როდესაც“სარჩელის გაღძვრის მომენტისთვის’’“სამართლებრივი ურთიერთობა’’ კვლავ „საზიანო ზემოქმედებას ახდემს’’ მოსარჩელეზე.

ხ

·        „კანონიერი ინტერესი’’ ერთი მხრივ კავშირშია ადამიანის  უფლებებსა და თავისუფლებებთან,მეორე მხრივ შეიძლება „იურიდიული ინტერესის’’ სახით წარმოგვიდგეს ,როგორც ეს“სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის ’’180-ე  მუხლშია მითითებული [„აღიარებითი სარჩელი’’სსსკ მუხ.180-ე]

 

     მუხლი 180. აღიარებითი სარჩელი

 

სარჩელი შეიძლება აღიძრას ა) უფლებისა თუ ბ)სამართლებრივი ურთიერთობების არსებობა-არარსებობის დადგენის, გ)დოკუმენტების ნამდვილობის აღიარების ან დ)დოკუმენტების სიყალბის დადგენის შესახებ, თუ მოსარჩელეს აქვს იმის იურიდიული ინტერესი, რომ ასეთი „აღიარება’’ სასამართლოს გადაწყვეტილებით მოხდეს.

 

·       მოსარჩელეს „კანონიერი ინტერესი’’ ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში „საქმის გარემოებების’’ გატვალისწინებითუნდა შემოწმდეს.

·       „კანონიერი  ინტერესი’’ შესაძლებელია სამართლის ნორმებით იყოს დაცული

ან უშუალოდ სახელდებით სამართლებრივი ნორმა არ იყოს ამის შესახებ,მაგრამ მოსარჩელეს  „კანონიერი  ინტერესი’’ განმტკიცებული იყოს :“ადამიანის უფლებებით და თავისუფლებებით’’, ან “სამარტლებრივი პრინციპებით’’,ან „უფლების „დაცვის ღირსი’’ ინტერესით’’

·       ასევე, შესაძლოა“კანონიერ ინტერესს’’ ქმნიდეს „საჯარო სამართლით’’ განმტკიცებული მოსარჩელეს ეკონომიკური,პერსონალური,კულტურული  და თუნდაც იდეური ინტერესები.

ხ

·       „კანონიერი ინტერესი’’ კონკრეტული მოპასუხის მიმართ უნდა გააჩნდეს უშუალოდ მოსარჩელეს,რათა სასამართლოს მიერ მოხდეს მისი [ამ ინტერესის] აღიარება

·       შესაბამისად თუ სახეზეა ა)“კონკრეტული სამართლებრივი ურთიერთობა’’ და ბ)„სამართლებრივი დაცვის უფლებამოსილება’’ -სხვა სიტყყვებით მოსარჩელეს „კანონიერი ინტერესი’’-მაშინ მოსარჩელეს“სასარჩელო უფლებამოსილება’’ სახეზეა

·       ყურადღება: „აღიარებით სარჩელზე’’ „კანონიერი ინტერესის’’ განსაზღვრისას არ შეიძლება ვიყოთ „გადაჭარბებულად მკაცრები’’.ანუ ყოველგვარი სამართლებრივი,ფინანსური, ან იდეური ინტერესი შეიძლება გახდეს“აღიარებითი სარჩელის’’ წარდგენის საფუძველი.მთავარია ის  ემსახურებოდეს მხარეებს შორის წარმო\სობილი დავის გადაწყვეტას

·       ამასთან,“აღიარებითი სარჩელი’’ უშუალოდ არ იწვევს დავის გადაწყვეტას,არამედ „აღიარებითი სარჩელით’’ მიღწეულო შედეგი’’ შეიძლება საფუძვლად დაედოს დავის გადაწყვეტას[ანუ სხვა სარჩელს და სხვა პროცესს]

ხ

·       „ზოგადი სახის აღიარებით სარჩელზე’’ „ხანდაზმულობის ვადა’’ ისეთი ვე სადისკუსიოა,როგორც ამაზე ზემოთ გვქონდა საუბარი.[იხ.ზემოთ პარაგრაფი 1.2.4  „სარჩელის აღძვრაზე დადგენილი  ხანდაზმულობის ვადა’’