11. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პლენუმის და კოლეგიების უფლებამოსილებები (ზოგადი დახასიათება).

 

 

საკონსტიტუციო სასამართლოს უფლებამოსილებები განაწილებულია 

პლენუმსა და კოლეგიებს შორის.

·        გადაწყვეტილების იურიდიულ ძალაზე, ხარისხსა და მნიშვნელობაზე გავლენას არ ახდენს, ის პლენუმმა მიიღო თუ კოლეგიამ.

·        აქედან გამომდინარე, პლენუმი არ უნდა განიხილებოდეს, როგორც 

           კოლეგიების „ზემდგომი ინსტანცია“.

ხ

·        ფორმალურად პლენუმის უფლებამოსილებების რაოდენობა აღემატება კოლეგიებისას.

·        მიუხედავად ამისა, კოლეგიები გაცილებით მეტ საქმეებს განიხილავენ, ვიდრე პლენუმი.

·         ეს განპირობებულია კოლეგიების კომპეტენციის სპეციფიკით და განსაკუთრებით იმით, რომ როგორც წესი, სწორედ კოლეგიები ახორციელებენ „ადამიანის  ძირითადი უფლებების’’ შეზღუდვის კონსტიტუციურობის კონტროლს.

ხ

·         საკონსტიტუციო სასამართლოს კოლეგიებს შორის კომპეტენცია გამიჯნული არ არის. ისინი იდენტური უფლებამოსილებებით სარგებლობენ.

ხ

·     საკონსტიტუციო სასამართლოს    კოლეგიები განიხილავენ შემდეგ საკითხებს:

 1) ძირითადი უფლებების „შეზღუდვის’’ კონსტიტუციურობის კონტროლი;

2)  სახელმწიფო და ადმინისტრაცილ ორგანოებს შორის  „დავებს  უფლებამოსილების შესახებ’’

3) „პოლიტიკური პარტიის შექმნისა და საქმიანობის’’ კონსტიტუციურობის კონტროლი;

4) „საქართველოს პარლამენტის წევრის უფლებამოსილების ცნობის ან ვადამდე შეწყვეტის’’ კონსტიტუციურობის კონტროლი;

5) მუნიციპალურ „კონსტიტუციური სარჩელებს’’

ხ

·        საკონსტიტუციო სასამართლოს პლენუმი ახორციელებს ორი ტიპის - სტაბილურ და შესაძლო უფლებამოსილებებს.

·         სტაბილური უფლებამოსილებები ორგანული კანონით ექსკლუზიურად პლენუმს აქვს მინიჭებული.

·        სტაბილური უფლებამოსილებებისკატეგორიას მიეკუთვნება:

 1) „აბსტრაქტული ნორმათკონტროლი’’[იხ. ფაილი სასამარტლო „კონტროლის სახეები’’ იქ არის ეს სახე ]

2) „საერთო სასამართლოს წარდგინება’’

3) „საერთაშორისო ხელშეკრულების’’ კონსტიტუციურობის კონტროლი;

4) „რეფერენდუმისა და არჩევნების’’ კონსტიტუციურობის კონტროლი;

5) „დასკვნა იმპიჩმენტთან დაკავშირებით’’

 6) დავა „აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის შესახებ“ საქართველოს კონსტიტუციური კანონის დარღვევის თაობაზე;

7) საქართველოს კონსტიტუციასთან და „აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის შესახებ“ საქართველოს კონსტიტუციურ კანონთან აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს ნორმატიული აქტების შესაბამისობის საკითხი;

8) საქართველოს კონსტიტუციის 59-ე, 64-ე მუხლებთან ნორმატიული აქტების შესაბამისობის საკითხი (იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წარდგინება);

9) „ორგანული კანონის ნორმის კონსტიტუციურობის საკითხი’’.

 

·        „შესაძლო უფლებამოსილებებს’’ პლენუმი ახორციელებს მხოლოდ გარკვეული ფორმალური და მატერიალური წინაპირობების არსებობისას.

·         „შესაძლო უფლებამოსილებების ‘’კატეგორიას განეკუთვნება:

 

1)     საქმეების განხილვა, რომელიც მოიცავს როგორც პლენუმის, ასევე კოლეგიის განსჯად საკითხებს.

 

[ მაგალითად, თუ „ძირითადი უფლებების შეზღუდვის კონსტიტუციურობის კონტროლის ფარგლებში’’ გასაჩივრებულია როგორც ორგანული კანონის, ასევე ჩვეულებრივი კანონის ნორმები, საქმეს განიხილავს პლენუმი, რადგანაც „ორგანული კანონის’’ ნორმის კონსტიტუციურობის საკითხის განხილვა მისი პრეროგატივაა;]

2)     პლენუმისთვის გადაცემული [!]საქმეების განხილვა.

 

·         პლენუმისთვის საქმის გადაცემის უფლებამოსილება აქვს კოლეგიას, სასამართლოს თავმჯდომარეს ან კოლეგიის წევრს. 

·        პლენუმისთვის საქმის „გადაცემა’’ შეიძლება განხორციელდეს ორი საფუძვლით: 

1)     განსახილველ საქმესთან დაკავშირებით კოლეგიის პოზიციის ქონა, რომელიც განსხვავდება საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ ადრე გამოტანილ გადაწყვეტილებაში (გადაწყვეტილებებში) გამოხატული სამართლებრივი პოზიციისგან. 

[ამ შემთხვევაში, შეიძლება შეიცვალოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პრაქტიკა. მიზანშეწონილია, რომ ეს განახორციელოს სასამართლოს სრულმა შემადგენლობამ პლენუმის სახით, რომელიც პრაქტიკის ერთგვაროვნების უზრუნველყოფის ინსტრუმენტად გვევლინება.აღნიშნული საფუძვლით საქმის პლენუმისთვის გადაცემის უფლებამოსილებით აღჭურვილია კოლეგია ან კოლეგიის წევრი] 

2)     განსახილველი საქმე თავისი შინაარსით წარმოშობს კონსტიტუციის განმარტების ან/და გამოყენების იშვიათ ან/და განსაკუთრებით მნიშვნელოვან სამართლებრივ პრობლემას.

 

 [ეს საფუძველი საკმაოდ ბუნდოვანია. მსგავსი პრობლემა საკონსტიტუციო სასამართლოს განსჯად თითქმის ყველა საქმეს ახასიათებს.]

·        პლენუმისთვის საქმის გადაცემის უფლებამოსილებით, კოლეგიასა და კოლეგიის წევრთან ერთად, სარგებლობს საკონსტიტუციო სასამართლოს თავმჯდომარეც.

ხ

·        პლენუმისთვის საქმის გადაცემას ახლავს პასუხისმგებლობის არიდებისა და საქმის განხილვის გაჭიანურების რისკები.

·        მათი პრევენცია, პირველ რიგში, იმითაა შესაძლებელი, რომ პლენუმს აქვს საქმის განხილვაზე უარის თქმის უფლებამოსილება.

·        გამონაკლისია კოლეგიის მიერ პლენუმისთვის საქმის გადაცემა, როდესაც დღის წესრიგში სასამართლოს პრაქტიკის შეცვლის საკითხი დგას.

·        აღსანიშნავია ისიც, რომ პლენუმისთვის გადაცემული საქმეების განხილვა არ აჩერებს საკონსტიტუციო სასამართლოში სხვა საქმეების განხილვასა და გადაწყვეტას.

·        გაჭიანურებას ხელს უშლის ასევე გადაცემული საქმეების განხილვისთვის შემჭიდროვებული 6 თვიანი ვადის განსაზღვრა. 

·        მიზანშეწონილი იქნებოდა პლენუმისთვის საქმის გადაცემის წინაპირობების დაკონკრეტებაც.[ მაგალითად, კოლეგიის ან კოლეგიის წევრის განსხვავებული პოზიცია უნდა შეეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისთვის არსებით საკითხებს (Ratio decidendi) და არა დამხმარე მსჯელობებს (Obiter dictum).]