საკონსტიტუციო კონტროლის ქართული მოდელი.

 

აქ განხილულია საკითხები:

საკონსტიტუციო კონტროლის ქართული მოდელი.

საკონსტიტუციო კონტროლი და ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენცია. 

     

საკონსტიტუციო მართლმსაჯულების’’ მოდელები

·        კონსტიტუციის დაცვა’’ ხორციელდებასაკონსტიტუციო კონტროლით’’

·        საკონსტიტუციო კონტროლის’’ ყველაზე ეფექტური ფორმაასაკონსტიტუციო მართლმსაჯულება’’

·        არსებობსსაკონსტიტუციო მართლმსაჯულების’’ ორი მოდელი : 1) „კოცენტრირებული საკონსტიტუციო მართლმსაჯულება’’ 2) „დიფუზიური საკონსტიტუციო მართლმსაჯულება’’

 

 

) „დიფუზიური საკონსტიტუციო მართლმსაჯულება’’

 

·        დიფუზიური საკონსტიტუციო მართლმსაჯულების’’  მოდელლის მიხედვით: „უზენაესი სასამარტლო’’[როგორცსამოქალაქოო,სისხლის’’ დაადმინისტრაციულ’’ საქმეთა განმხილველი [სასაკასაციო] უმაღლესი სასამართლო] ,ასევე  განიხილავს და წყვეტსკონსტიტუციურ სამარტთლებრივ ‘’  დავებსაც

·        დიფუზიურ მოდელში’’ საერთო იურისდიქციის ნებისმიერ სასამართლოს შეუძლია,ცნოს ესა თუ ისკანონი ’’ არაკონსტიტუციურად,ხოლო თუ საქმეუზენაეს სასამართლოში გასაჩივრდება’’ დაუზენაესი სასამართლოკანონს ’’ ასევეკონსტიტუციასთან შეუსაბამოდ’’ აღიარებს, მაშინ უზენაესი სასამართლოს ეს გადაწყვეტილება უკვესავალდებულოა’’ ყველა სხვა სასამარტთლოსთვის.

ამასთან,უზენაესი სასამართლოს მიერარაკონსტიტუციურად ცნობილი’’ „კანონი’’ აგრძელებს მოქმედებას. მართალია,ამკანონს’’ არცერთი სასამართლო აღარ იყენებს ,მაგრამ იმისატვის,რომ კანონმა ოფიციალურადშეწყვიტოს’’ მოქმედება,იგი უნდა გააუქმოსპარლამენტმა’’[!]

·        სიტყვადიფუზიური’’ აქ იმას ნიშნავს,რომსაკონსტიტუციო მართლმსაჯულება’’ ერთი რომელიმეორგანოს’’ მიერ[„საკონსტიტუციო სასამართლოს’’ მიერ]  კი არ ხორციელდება,არამედგაფანტულია’’  „საერთო სასამარტლოების’’ სისტემის შიგნით.

·        დიფუზიური მოდელის’’ დადებთ მხარედ მიიჩნევა   „სამართლიანობის’’ „შეუფერხებელი’’ დასწრაფი’’ აღდგენის შესაძლებლობა

·        დიფუზიური მოდელის’’ უარყოფითი  მხარეა ის,რომ  შესაძლოა ხელმეორედ დადგესიგივე საკითხი’’ და სასამარტლომ ისევ უნდა იმსჯელოს და მიიღოს გადაწყვეტილება,რადგან ამ მოდელის პირობებშიგადაწყვეტილება’’ კონკრეტულია და მხოლოდ მხარეებზე ვრცელდება.

·        მართალია,შესაძლოაგადაწყვეტილება’’  „პრეცენდენტის’’ საფუძველზე იყოს მიღებული,თუმცა არც ისაა გამორიცხული,რომ სასამართლომახალი’’ „გადაწყვეტილება მიიღოს.

·        შესაბამისადდიფუზიური საკონსტიტუციო  მართლმსაჯულების’’ დროს სახეზეასაკონსტიტუციო მართლმსაჯულების’’ არასტაბილურობა

·        მოქალაქესდიფუზიური საკონსტიტუციო  მართლმსაჯულების’’ დროს ვერ ექნებაკანონიერი’’ „განჭვრეტადი’’  დაგანსაზღვრული’’  სამართლებრივი შედეგის  მოლოდინი ,თუნდაც იმ შემტხვევაში,როცა  „პრეცედენტი’’ მის სასარგებლოდ არსებობს,რადგან შესაძლოა,რომკანონი’’ ამსაკითხს’’ კვლავ იმგვარად არეგულირებდეს,როგორც არეგულირებდაპრეცედენტამდე’’ და პარლამენტს არც კი  გაუუქმებია კანონის ის ნორმა რომელიც ადრე სასამარტლომ კონკრეტულ საქმეში მოსარჩელის მიმართარაკონსტიტუციურად ‘’ მიიჩნია.

·        ამრიგად, „საკონსტიტუციო მართლმსაჯულების დიფუზიური მოდელის’’ პირობებში მოსარჩელესაერთო იურისდიქციის სასამართლოს’’ ვერ მიმართავს  მანამ,სანამკონკრეტული დავა’’[კონკრეტული კონფლიქტი] არ წარმოიშობა და რაიმე არსებული კანონი არ დაარღვევსკონსტიტუციით გარანტირებულ’’ მის რომელიმე უფლებას

·        შესაბამისად,“დიფუზიური საკონსტიტუციო კონტროლის’’ უარყოფით მხარედ შეიძლება ჩაითვალოს ის ფაქტი,რომ ამა თუ იმ  „ნორმის“ „არაკონსტიტუციურად ცნობის შესახებ’’  სამარტალწარმოება ვერ დაიწყება თუ კონკრეტული პირის კონლრეტული უფლების დარღვევას ადგილი არ აქვს’’

 

) „კონცენტრირებული ‘’ „საკონსტიტუციო მართლმსაჯულების’’ მოდელი

 

·        კონცენტრირებული ‘’ „საკონსტიტუციო მართლმსაჯულების’’ მოდელის მიხედვითსაკონსტიტუციო მართლმსაჯულებას’’ „კონცენტრირებულად’’ ახორციელებს ამისთვის სპეციალურად  შექმნილი ორგანო [ ანსაკონსტიტუციო სასამართლო’’ ანსაკონსტიტუციო საბჭო’’ ანსაკონსტიტუციო კომიტეტი’’ ანსაკონსტიტუციო პალატა’’ და სხვა]

·        ეს ორგანოებისაკონსტიტუციო მარტლმსაჯულებას’’ ახორციელებენ  საკონსტიტუციო სამარტალწარმოებისგზით

·        კონცენტრირებული ‘’ „საკონსტიტუციო მართლმსაჯულების’’ მოდელის თავისებურებებია:

 

a.      საკონსტიტუციო მართლმსაჯულების’’ დამოუკიდებლობასაერთო მართლმსაჯულების’’ სისტემისგან

b.      კარგად ორგანიზებული სპეციალიზებული ორგანოს’’ არსებობა,რომელიც უფლებამოსილია ,აკონტროლოს ნორმატიული აქტების’’ მთელი სისტემის  კონსტიტუციურობა’’

·        კონცენტრირებული ‘’ „საკონსტიტუციო მართლმსაჯულების’’ მოდელი საკმაოდ ქმედითია;„სპეციალიზებული ორგანოს’’ მიერ[როგორც წესი ,„საკონსიტუციო სასამართლოს’’ მიერარაკონსტიტუციურად’’ გამოცხადებული სამართლებრივი აქტები უქმდება’’ პარლამენტისდამატებითი ‘’ გადაწყვეტილების გარეშე[!]

·        საკონსტიტუციო სასამარტლოს’’ „გადაწყვეტილება [არაკონსტიტუციური ნორმის ძალადაკარგულად გამოცხადების შესახებ]  არი საბოლოო,სავალდებულო ხასიათის და ვრცელდება ყველაზე ,არამ ხოლოდ საკონსტიტუციო პროცესში მონაწილე მხარეებზე

კონცენტრირებული ‘’ „საკონსტიტუციო მართლმსაჯულების’’ მოდელის უპირატესობებია :

 

a.      დიფუზიური’’ „საკონსტიტუციო მართლმსაჯულების’’ მოდელის პირობებში ,“ნორმის კონსტიტუციურობის შემოწმების საკითხი’’ დგება მხოლოდ კონკრეტული დავის განხილვისას.ხოლო როცასაკონსტიტუციო მართლმსაჯულება’’ ერთ ორგანოში , „საკონსტიტუციო სასამარტლოში’’ ,არის  კონცენტრირებული   ,მას შეიძლება მიმარტოს მოსარჩელემკონკრეტული დავის’’ გარეშეც,  ამა თუ იმნორმისარაკონსტიტუციურობის’’  საფუძვლით

b.      დიფუზიური’’ „საკონსტიტუციო მართლმსაჯულების’’ მოდელის პირობებში  კონკრეტულ საქმეთა’’ განხილვა შესაძლებელია მხოლოდ საერთო სასამართლოების ინსტანციიების გავლით’,რასაც შეიძლება საკმაოდ დიდი დრო დასჭირდეს[რადგან იქ სამოქალაქო ,სისხლის და ასმინისტრაციული საქმეებიც იხილიება და წყდება] და საკმაოდ ძვირიც დაჯდესსაკონსტიტუციო სასამართლო’’ კი მხოლოდ ამა თუ იმნორმის’’ ანსამართლებრივი აქტის’’  „არაკონსტიტუციურობის საკითხს’   განიხილავს და დროშიც უფრო სწრაფად ახორციელებს ამას.

c.      დიფუზიური’’ „საკონსტიტუციო მართლმსაჯულების’’ მოდელის მიხედვიტ სასამარტლოს არ აქვსკანონის’’ ძალადაკარგულად გამოცხადების უფლება.ამისათვის სასამარტლომ უნდა მიმარტოს პარლამენტსნორმის გაუქმების’’ მოტხოვნით,რაც დროში გაწელილი პროცესია და მტელი ამ დროის განმავლობაშიარაკონსტიტუციური ნორმა’’ განაგრძობს მოქმედებას[ძალაშია],თუმცა იგი აღარ გამოიყენება.„კონცენტრირებული ‘’ „საკონსტიტუციო მართლმსაჯულების’’ მოდელის პირობებში კისაკონსტიტუციო სასამართლოს’’ მოსამარტლეებს აქვთმონოპოლია’’ „კონსტიტუციის საბოლოო ინტერპრეტაციაზე[განმარტებაზე]’’,რაცსამარტლებრივ უსაფრტხოებას’’ ამყარებს,რადგან მოქალაქეებს აღარ აქვტკონსტიტუციის სხვაგვარად განმარტების’’  მოლოდინი.

d.     ძირითადი უპირატესობა’’ რაც ონცენტრირებულსაკონსტიტუციო მართლმსაჯულების’’ მოდელ [„საკონსტიტუციო სასამართლოს’’ არსებობას] გააჩნია არისსამართალწარმოების’’ მაღალი ხახარისხი. გაცილებით ეფექტურიამარტლმსაჯულება’’ რომელიცსპეციალიზებული სასამართლოს ‘’ მიერ ხორციელდება

e.      სპეციალიზებული სასამართლო ორგანოო’’ იძლევაკონსტიტუციური სამართლებრივი კონფლიქტის ‘’ უფრო დეტალურად და ამომწურავად  შესწავლის შესაძლებლობას,რაც ნაკლებად  შესაძლებელიასაერთო სასამართლოების’’ პირობებში.

f.       კონცენტრირებული ‘’ „საკონსტიტუციო მართლმსაჯულების’’ მოდელის პირობებში გამოტანილიგადაწყვეტილება’’ „საყოველტაო ხასიატს ‘’ ატარებს.იგი ვრცელდებაყველაზე’’; ამასთან, ესა ტუ ისნორმა’’ პირდაპირ ცხადდებაარაკონსტიტუციურად’’ დადამატებითი მიმარტვა’’ სხვა ორგანოსთვის ამ ნორმისგასაუქმებლად’’ აღარ არის საჭირო.

g.      საკონსტიტუციო სასამართლოს’’ „გადაწყვეტილებასაბოლოოა’’,მაშინ როცასაერთო სასამართლოებში’’ მოქმედებსინსტანციურობის პრინციპი’’. ამის გამოც უკეთესიაკონცენტრირებული საკონსტიტუციო მართლმსაჯულების’’ მოდელი

 

ხხხხ

 

 

 

საკონსტიტუციო მარტლმსაჯულების’’ ქართული მოდელი

 

·        საქართველოში მოქმედებსკონცენტრირებული საკონსტიტუციო მართლმსაჯულების’’  მოდელი

·        ყურადღება: „საქართველოს  საკონსტიტუციო სასამართლოს’’ მხოლოდ ნორმატიული აქტების’’ „კონსტიტუციური კონტროლის ‘’ უფლებამოსილება აქვს მინიჭებული [იხ. კონსტიტუციის მე-60 მუხლის მე-4 პუნქტი]

·        შესაბამისი უფლებამოსილების არ არსებობის გამო „საქართველოს კონსტიტუციურ სასამარტლოს’’  დღემდე არ შეუძლია ინდივიდუალური სამარტლებრივი აქტების’’[„ინდაქტების’’] [რომლებიც შესაძლოა არღვევდნენადამიანის ძირიტად უფლებებს’’]კონსტიტუციურობის’’ დადგენა 

·        შესაბამისი უფლებამოსილების არ არსებობის გამო „საქართველოს კონსტიტუციურ სასამართლოს’’ ასევე  არ შეუძლია საერთო სასამართლოების’’ მიერ მიღებულიგადაწყვეტილებების’’  [რომლებიც შესაძლოა არღვევდნენადამიანის ძირიტად უფლებებს’’] კონსტიტუციურობის’’ დადგენა 

·        ამრიგად,თუკი  საქრთველოში ადამიანისძირითადი უფლებები’’ რომელიმე ნორმატიული აქტით’’[საკანონმდებლო ან აღმასრულებელი ხელისუფლების მიერ გამოცემულით] ,მას[ პირს] უფლება აქვს მიმარტოსსაქარტველოს საკონსტიტუციო სასამარტლოს’’

·        მაგრამ თუკი მისირომელიმეკონსტიტუციური უფლება’’ სასამართლოსგადაწყვეტილებით ‘’ დაირღვა,იგი ვერ გამოიყენებსკონსტიტუციური კონტროლის’’ მექანიზმს

·        საკუთარი უფლებების დასაცავად მას სხვა’’ მექანიზმების გამოყენება დასჭირდება[მაგ. ქვეყნის გარეთადამიანის უფლებატა ევროპულ სასამართლოში’’ ეძიოს სამართლიანობა]

·        საქართველოს საკონსტიტუციო სასამარტლო’’ თავისი უფლებამოსილებიდან გამომდინარე ,“ვერ გადასინჯავს’’   საერთო სასამართლოების’’ გადაწყვეტილებებს.

 

·        მაგრამ გარკვეულ შესაძლებლობას იძლევა  საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ ..  ნორმის’’ „ნორმატიული შინაარსიის’’ „არაკონსტიტუციურად ცნობის ახლადდამკვიდრებული პრაქტიკა.

 

 

 

საკონსტიტუციო სასამართლოს’’ მიერ ნორმის ნორმატიული შინაარსის’’ არაკონსტიტუციურად ცნობა

·        საქართველოსსაკონსტიტუციო სასამართლოს’’ ბოლოდროინდელსამართალწარმოებაში’’ ფართოდ დამკვიდრდა ახალი პრაქტიკა ნორმის ნორმატიული შინაარსის’’  „არაკონსტიტუციურად ცნობა’’

·        მოსარჩელეს შეუძლია მოითხოვოს არა მხოლოდ  „ნორმის’’ ან მისინაწილის’’ „გაუქმება’’,არამედ სადავო ნორმის ნორმატიული შინაარსის’’ „არაკონსტიტუციურად’’ ცნობაც’’.

·        ამრიგად, თუ მოსარჩელეს  მიაჩნია,რომრომელიმე კონკრეტულინორმა’’ სხვაგვარინორმატიული შინაარსის’’ მატარებელი უნდა იყოს,იგისარჩელო მოთხოვნად’’  ამნორმის’’ „ნორმატიული შინაარსის’’ „არაკონსტიტუციურად ‘’ ცნობას მოითხოვს

·         ნორმისნორმატიული შინაარსი ‘’ მრავალგვარი შეიძლება იყოს.

·        საკონსტიტუციო სასამართლოს’’ ახალ პრაქტიკაში მომრავლდაგადაწყვეტილებები’’,რომლებითაცგაუქმდა’’ არასადავო ნორმა’’ ანმასში გამოყენებული სიტყვები’’,არამედ  მასშინაგულისხმევი შინაარსი’’

·        ასეთ  დროსნორმა’’ რჩებაკანონის ტექსტში’’,მაგრამ ესნორმა’’ ზოგიერთ შემტხვევაში’’ –„არ მოქმედებს’’[!]

·        სადავო ნორმის ნორმატიული შინაარსის’’ არაკონსტიტუციურად’’ ცნობის’’ პრაქტიკის საშუალებით საკონსტიტუციო სასამართლო’’ უფრომოქნილი’’ გახდა და შეუძლია ეფექტიანად დაიცვას ადამიანისძირითადი უფლებები’’,მიუხედავად იმისა ,რომ მას არ აქვსინდივიდუალურ-სამართლებრივ აქტებზე’’[ინდაქტებზე]  „გადაწყვეტილების’’ გამოტანის უფლებამოსილება

·        იმის გატვალისწინებით,რომსაკონსტიტუციო სასამართლოს’’ „გადაწყვეტილება’’ „საბოლოოა’’ და მისიგასაჩივრების უფლება’’ პირს არ აქვს, „საკონსტიტუცი სასამარტლო’’ ეფექტურად იყენებსძირითადი უფლებების’’ ამბოლო’’ „შიდასახელმწიფოებრივი დაცვის ინსტრუმენტს’’- ანუ სადავო ნორმის ნორმატიული შინაარსის’’ არაკონსტიტუციურად’’ ცნობას

·        სადავო ნორმის ნორმატიული შინაარსის’’ არაკონსტიტუციურად’’ ცნობას’’  აქვს  თავისი დადებითი და უარყოფითი მხარეები

·        ნორმატიული შინაარსის’’ ინსტიტუტი  მართალია შეიცავს რეალური  კონტროლის’’ ნიშნებს,მაგრამგანსაზღვრული სისტემატიზაციის გარეშე’’

·        რადგან საკონსტიტუციო სასამართლოს’’  რეალურ კონტროლს’’ ახასიათებს:

1.„ყველა სამართლებრივი გზის ამოწურვის’’ მოთხოვნა

2.“კონკრეტული ვადის ფარგლებში საკონსტიტუციო სასამარტლოსადმი მიმართვა

 

·        საქართველოშისაკონსტიტუციო სასამართლოს’’ მიერ დამკვიდრებულ რეალური  კონტროლს’’ ეს არ ახასიათებს;

·        შესაბამისად, პირმა შესაძლოა, საქართველოში საკონსტიტუციო სასამართლოს მიმართოს იმ შემთხვევაშიც,როცასაქმე’’ „საერთო სასამართლოშში წარმოების რომელიმე ეტაპზეა’’ დანებისმიერ დროს’’,ყოველგვარი ვადის დაცვის გარეშე

 

საკონსტიტუციო მართლმსაჯულება ‘’ და ადამიანის უფლებათა  ევროპული კონვენცია

·        ევროპის ადამიანის უფლებატა და თავისუფლებათა ევროპული კონვენცია’’ საქქრთველოს პარლამენტის მიერ რატიფიცირებული იქნა 1999 წლის 27 აპრილს,ხოლო 20 მაისს იგი ძალაში შევიდა.

·        საქართვრლოს კონსტიტუციაში გატვალისწინებულ იქნა კონვენციის ბევრი დებულება.

·        აქედან გამომდინარე,კონსტიტუციას და კონვენციას შორის კოლიზიის ალბათობა დაბალია,თუმცა აბსოლუტურად გამორიცხულიც არაა.

·        საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს შესახებ’’ ორგანული კანონის მე-19 მუხლის პირველი პუნქტის’’ ქვეპუნტის თანახმად:

 

    მუხლი 19

 +

1. საკონსტიტუციო სასამართლო კონსტიტუციური სარჩელის ან კონსტიტუციური წარდგინების საფუძველზე უფლებამოსილია განიხილოს და გადაწყვიტოს:

 

საერთაშორისო ხელშეკრულების’’ კონსტიტუციურობის საკითხი;

·        ანუსაქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს’’ გადაწყვეტილებით ,“საერთაშორისო ხელშეკრულებით’’ გათვალისწინებული ნორმა შეიძლებაარაკონსტიტუციურად’’ გამოცხადდეს

·        მაგრამ ამავდროულად,“საერთაშორისო სახელშეკრულებო სამართლის შესახებ’’  ვენის 1969 წლის კონვენციიდან გამომდინარე : „საერთაშორისო ხელშეკრულების მონაწილე მხარეს არ აქვს უფლება შეწყვიტოს [საერთაშორისო]ხელშეკრულების ცალკეული დებულების მოქმედება მის მიმართ,თუ ხელშეკრულებით ეს[„შეწყვეტა’’] არ არის გათვალისწინებული ან მხარეები ამაზე[„შეწყვეტაზე’’] სხვაგვარად არ შეთანხმებულან’’

·        ამიტომ,„ საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს’’ გადაწყვეტილებითევროპის ადამიანის უფლებატა და თავისუფლებათა ევროპული კონვენცისცალკეული დებულება’’ „ვერ იქნება’’  არაკონსტიტუციურად და ბათილად ცნობილი ,რადგანსაერთაშორისო სამართალი’’ არ უშვებს „საერთაშორისო ხელეკრულების’’[კონვენციის]  დანაწილებას[!]  ცალკეულ დებულებებად’’

·        ხოლოსაქრტველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს’’ მიერ  მთელი ‘’„ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის ‘’ „ბათილად ცნობა’’ კი იმას ნიშნავს,რომ  იგი [კონვენცია] კარგავსიურიდიულ ძალას ‘’ „გადაწყვეტილების’’ გამოქვეყნების მომენტიდან.

·        იმის გათვალისწინებით,რომ ესა თუ ისევროპული კონვენცია’’ არა მხოლოდსაქართველოს შიდასახელმწიფოებრივი სამართლისარამედსაერთაშორისო სამართლის’’ წყაროცააგასათვალისწინებელია  ამ კონვენციის  საქართველოშიიურიდიული ძალის’’ დაკარგვის ორივე შედეგიშიდასახელმწიფოებრივი’’ დასაერთაშორისო’’

·        საერთაშორისო ხელშეკრულების’’ „ბათილად ცნობის შესახებ’’  „საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს’’  „გადაწყვეტილების’’ შედეგად რომელიღაცევროპული კონვენცია’’ აღარ გავრცელდება საქართველოში; თეორიულად დასაშვებია,რომევროპულმა კონვენციამ’’ დაკარგოსიურიდიული ძალა’’ საქართველოში,შეწყვიტოს მოქმედება,როგორცშიდასახელმწიფოებრივმა ნორმატიულმა აქტმა’’, მაგრამ გააგრძელოს მოქმედება ,როგორცსაერთაშორისო ხელშეკრულებამ’’ ,რომელიცსაერთაშორისო დონეზე’’ წარმოშობსვალდებულებებს’’  საქართველოს სახელმწიფოსთვის.

·        ამრიგად, მიუხედავად იმისა ,რომ საქართველოსსაკონსტიტუციო მარტლმსაჯულების’’ სფეროში შედისკონსტიტუციური სასამართლოს’’ უფლებამოსილება,“არაკონსტიტუციურად’’ გამოაცხადოსსაერთაშორისო ხელშეკრულებები’’ [„ევროპული კონვენციები’’] ,მაგრამსაკონსტიტუციო სასამართლოს ‘’ ეს ქმედება იქნება არამხოლოდსამარტლებრივი’’ ,არამედ  „პოლიტიკურად’’[ როგორცშიდა’’,ისეგარე’’ პოლიტიკის თვალსაზრისით ] უმნიშვნელოვანესი გადაწყვეტილება[!]

 

Комментарии

Популярные сообщения из этого блога

პოეტის და პოეზიის დანიშნულება ილია ჭავჭავაძის და აკაკი წერეთლის შემოქმედებაში

როგორ მოვიქცეთ კუჭის ტკივილის დროს

"კაცია ადამიანი ?!"-ილიას რეალისტური ნაწარმოები